Tình huống
Một người đàn ông 65 tuổi đến khoa cấp cứu than phiền đau ngực. Ông đang ăn bít tết và uống rượu tại nhà hàng thì đột nhiên cảm thấy một miếng thịt “mắc kẹt” trong ngực. Ông cố ho và nôn ra nhưng không đỡ. Khi thử uống nước, ông lại nôn ngược ra. Tại phòng cấp cứu, ông than phiền nuốt khó và thỉnh thoảng nôn khan. Khám lâm sàng, huyết áp 130/80 mmHg, nhịp tim 75 lần/phút, nhịp thở 16 lần/phút, SpO2 99% khi thở khí trời. Bệnh nhân không có dấu hiệu suy hô hấp. X-quang ngực không thấy khí tự do dưới hoành.
Bước xử trí phù hợp nhất là gì?
Giải thích
Bệnh nhân này rất có thể đang bị tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn thực quản dưới do miếng thịt bò ông đã ăn. Tình trạng này thường xảy ra gần đoạn nối giữa thực quản và dạ dày.
Tiêm tĩnh mạch glucagon có thể giúp giãn cơ trơn ở cơ thắt dưới thực quản đủ để khối thức ăn có thể trôi qua. Liều dùng khuyến cáo là 1–2 mg tiêm tĩnh mạch chậm trong vòng 2 phút. Tác dụng phụ có thể bao gồm buồn nôn và nôn.
Tuy nhiên, tỷ lệ thành công của glucagon thường không cao và có thể không hơn giả dược. Dù vậy, một số tác giả cho rằng vẫn nên thử trong lúc chờ bác sĩ tiêu hóa đến nội soi thực quản – dạ dày, vốn là phương pháp điều trị dứt điểm trong tình huống này.
Loại bỏ các lựa chọn điều trị khác vì các lý do sau:
- Bột làm mềm thịt đã từng được sử dụng nhưng hiện nay đã được đưa vào chống chỉ định vì nguy cơ gây thủng thực quản do tác động phân giải protein trên niêm mạc thực quản đang viêm.
- Sirô ipecac từng được dùng để gây nôn trong các trường hợp ngộ độc, nhưng hiện không còn được khuyến nghị. Gây nôn ở bệnh nhân này có thể làm tăng nguy cơ thủng thực quản và hít sặc.
- Thủ thuật Heimlich có thể cứu sống trong trường hợp bệnh nhân ngưng thở do dị vật chặn đường hô hấp trên. Tuy nhiên, hiện tại bệnh nhân này không suy hô hấp nên không cần áp dụng thủ thuật này.
- Mở bụng không phải là biện pháp phù hợp trong xử trí dị vật thực quản. Nếu cần can thiệp, nội soi là lựa chọn thích hợp hơn.
Kết luận: Bệnh nhân tắc nghẽn thực quản do dị vật thức ăn thường là ở đoạn nối dạ dày–thực quản. Tiêm glucagon có thể là phương án thử trong lúc chờ nội soi, với mục tiêu giúp thức ăn qua khỏi đoạn tắc. Tuy nhiên, nội soi vẫn là phương pháp điều trị tiêu chuẩn trong trường hợp này.
Từ khoá
- Esophageal foreign body: Dị vật thực quản
- Lower esophageal sphincter (LES): Cơ vòng dưới thực quản
- Dysphagia: Nuốt khó
- Retching: Nôn khan
- Glucagon
- Endoscopy (esophagogastroduodenoscopy – EGD): Nội soi dạ dày – thực quản
- Meat tenderizer (Papain): Chất làm mềm thịt
- Syrup of ipecac: Siro ipecac
- Heimlich maneuver: Thủ thuật Heimlich
- Laparotomy: Mở bụng