Một phụ nữ 80 tuổi phát ban đau rát ở nửa trán phải và mi mắt phải (S2379)

Giải thích

Ở bệnh nhân này, việc xuất hiện phát ban mụn nước đau rát theo khoanh da gợi ý mạnh mẽ đến bệnh herpes zoster (còn gọi là “zona thần kinh”, tên gọi thông thường là “giời leo”). Herpes zoster là bệnh do tái hoạt của virus Varicella-zoster, cùng loại virus gây ra bệnh thủy đậu. Sau khi mắc thủy đậu, virus này không biến mất mà nằm yên trong các hạch thần kinh và có thể tái hoạt khi hệ miễn dịch suy yếu, thường là ở người lớn tuổi hoặc suy giảm miễn dịch.

Điểm đặc trưng của herpes zoster là các tổn thương thường xuất hiện dọc theo đường đi của một dây thần kinh cảm giác, tạo thành một dải ban ở một bên cơ thể, không vượt quá đường giữa. Trong trường hợp này, việc ban lan từ trán xuống mi mắt phải cho thấy tổn thương ở dây thần kinh số V (dây thần kinh sinh ba), cụ thể là nhánh đầu tiên hoặc thứ hai. Nếu có tổn thương mắt, cần thăm khám nhãn khoa kịp thời để tránh các biến chứng nghiêm trọng về mắt.

Điều trị kịp thời bằng các thuốc kháng virus như acyclovir, valacyclovir, hoặc famciclovir có thể rút ngắn thời gian bệnh có triệu chứng và đặc biệt quan trọng là làm giảm nguy cơ đau thần kinh sau zona, một biến chứng mạn tính gây đau kéo dài, rất khó chịu, và ảnh hưởng chất lượng cuộc sống.

Các lựa chọn khác không phù hợp:

• Chốc lở là một bệnh nhiễm trùng da do vi khuẩn, thường là Streptococcus pyogenes hoặc Staphylococcus aureus. Sang thương thường là các vết loét có vảy màu mật ong và không có phân bố theo khoanh da, cũng hiếm khi gây đau dữ dội như herpes zoster.
• Thủy đậu ở người lớn cũng do virus Varicella-zoster gây ra, nhưng các mụn nước của thủy đậu thường lan tỏa khắp cơ thể, sang thương nhiều giai đoạn khác nhau (mụn nước, mụn mủ, vảy), và thường gây ngứa nhiều hơn là đau.
• Virus Coxsackie A có thể gây phát ban dát sẩn hoặc mụn nước mủ, thường kèm theo các sang thương ở miệng, lòng bàn tay và lòng bàn chân (bệnh tay-chân-miệng), không theo khoanh da.
• Virus Herpes simplex (HSV) gây ra các sang thương mụn nước ở môi (herpes môi), sinh dục hoặc các vùng da khác, nhưng không có đặc điểm lan theo khoanh da như herpes zoster.

Kết luận: Phát ban mụn nước đau rát theo khoanh da, đặc biệt ở người lớn tuổi, là dấu hiệu đặc trưng của herpes zoster (zona thần kinh). Điều trị kháng virus sớm là rất quan trọng để giảm tiến triển của bệnh và ngăn ngừa biến chứng đau thần kinh sau zona.