Tình huống
Bệnh nhân nam 26 tuổi nhập ICU vì chấn thương gia tốc do tai nạn xe máy. Người dân đưa anh tới bệnh viện nói rằng: phải kêu gọi mọi người cùng giúp sức mới có thể đưa anh ta ra khỏi xe máy. Anh ta gãy xương hai chi dưới đã được can thiệp phẫu thuật trước khi nhập ICU. Đến thời điểm nhập ICU đã truyền 10L dịch đẳng trương và 2 đơn vị hồng cầu lắng.
Bạn gặp bệnh nhân lúc 4 giờ sau nhập ICU, huyết áp và thể tích nước tiểu giảm và bệnh nhân đáp ứng một phần với 4L dịch đẳng trương truyền thêm.
Khám lâm sàng:
- Huyết áp 80/50 mmHg.
- Nhịp tim 110 lần/phút. Nhịp thở 18 lần/phút.
- Không sốt.
- Ngoài chấn thương chi dưới, không ghi nhận bất thường khác.
Kết quả cận lâm sàng:
- Hemoglobin 9 g/dL.
- Creatinine kinase toàn phần 800 U/L.
- Đông máu toàn bộ bình thường.
- CT-scan bụng tại phòng cấp cứu bình thường.
Cần làm gì tiếp theo?
Giải thích
Chẩn đoán trên bệnh nhân này là dập cơ tim sau chấn thương, và có thể kèm suy thất trái. Nghĩ đến dập tim dựa vào cơ chế chấn thương mạnh (gia tốc, ép ngực khi tai nạn), kết hợp với dấu hiệu huyết động không ổn định mặc dù đã truyền nhiều dịch và không có bằng chứng xuất huyết nội.
Creatinine kinase tăng nhẹ và không đủ để chẩn đoán tiêu cơ vân, nhưng có thể là dấu hiệu gợi ý tổn thương cơ tim.
Siêu âm tim tại giường là bước tiếp theo hợp lý nhất để đánh giá chức năng tim, xác định có giảm động vùng hay tràn dịch màng tim, và loại trừ các nguyên nhân khác của sốc như chèn ép tim cấp hay suy tim do dập cơ tim.
Phân tích các lựa chọn khác:
- Truyền bolus dịch ưu trương có thể làm nặng thêm tình trạng phù phổi nếu nguyên nhân là suy tim.
- Truyền methylprednisolone không có vai trò trong bối cảnh này vì không có bằng chứng của chấn thương tủy sống.
- Truyền bicarbonate không chỉ định nếu không có toan chuyển hóa nặng hoặc tăng kali máu nặng.
Kết luận: Sau chấn thương ngực kín, siêu âm tim là phương tiện chẩn đoán quan trọng giúp phát hiện dập cơ tim hoặc tràn dịch màng tim, đặc biệt khi huyết động không ổn định mà không có nguyên nhân rõ ràng.
Từ khoá
- Myocardial contusion: Dập cơ tim
- Bedside echocardiography: Siêu âm tim tại giường
- Systolic dysfunction: Rối loạn chức năng tâm thu
- Hemodynamic instability: Huyết động không ổn định
- Creatine kinase (CK)
- Crush injury: Chấn thương ép
- Intensive Care Unit (ICU): Đơn vị hồi sức tích cực
- Hypertonic saline: Dịch ưu trương
- Methylprednisolone
- Sodium bicarbonate
- Blunt chest trauma: Chấn thương ngực kín