Tình huống
Bệnh nhân nam 25 tuổi, tiền căn khỏe mạnh, nhập cấp cứu vì sốt, khó thở và ho diễn tiến nhanh trong 4 giờ qua. Anh ấy làm việc tại hội chợ và dành hầu hết 2 ngày trước nhập viện tại hội chợ đang tổ chức gần bệnh viện.
- Bệnh nhân được đặt ống nội khí quản, truyền dịch, dùng thuốc vận mạch, thở máy, và an thần.
- Nhiệt độ 40,2°C.
- Huyết áp 90/60 mmHg với thuốc vận mạch.
- Nhịp tim nhanh 102 lần/phút.
- Nhịp thở 16 lần/phút.
- SpO2 là 95% thông khí hỗ trợ-kiểm soát với FiO2 50%.
- Rale nổ lan tỏa hai phế trường. Âm ruột rõ, bụng mềm, không ấn đau. Không ngón tay dùi trống, không tím đầu chi.
- X quang ngực ghi nhận thâm nhiễm phổi lan tỏa và trung thất rộng.
Bệnh nhân được chuyển ICU và khởi động ceftriaxone và levofloxacin ngay khi nhập ICU. Cấy mẫu máu lấy tại khoa cấp cứu 2 giờ trước thấy mọc trực khuẩn gram dương ở 2/2 lọ. Tác nhân nghĩ đến nhiều nhất là gì?
Giải thích
Bệnh nhân nam 25 tuổi, trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, nhập viện vì bệnh cảnh hô hấp tối cấp với diễn tiến rất nhanh trong vài giờ, kèm sốt rất cao, tụt huyết áp và suy hô hấp, gợi ý nhiễm trùng huyết nặng do tác nhân có độc lực cao.
Hình ảnh thâm nhiễm phổi lan tỏa kèm trung thất rộng trên X-quang ngực là một dấu hiệu rất đặc trưng, gợi ý phù trung thất/xuất huyết hạch trung thất, thường gặp trong bệnh than thể hô hấp.
Một điểm then chốt khác là cấy máu dương tính sớm với trực khuẩn gram dương ở cả 2/2 lọ. Trong bối cảnh lâm sàng nặng và diễn tiến nhanh như vậy, kết quả này không nên bị xem là tạp nhiễm, mà là bằng chứng mạnh cho tác nhân gây bệnh đường máu.
Tiền sử làm việc kéo dài tại hội chợ đông người làm tăng nguy cơ phơi nhiễm qua đường hô hấp trong môi trường cộng đồng, phù hợp với cơ chế lây nhiễm của bệnh than thể hô hấp. Bacillus anthracis được biết đến là một tác nhân của khủng bố sinh học, do khả năng phát tán qua đường khí dung và tỷ lệ tử vong cao nếu không được điều trị sớm.
Phân tích các lựa chọn khác:
- S. pneumoniae: thường gặp trong viêm phổi nhưng không gây trung thất rộng và khởi phát quá nhanh như mô tả.
- H5N1: diễn tiến nặng nhưng hiếm có trung thất rộng và hiếm gặp tụ cầu trong máu.
- Francisella tularensis và Listeria monocytogenes: không điển hình trong viêm phổi tối cấp và có kết quả cấy trực khuẩn gram dương.
Từ khoá
- Inhalation anthrax: Bệnh than thể hô hấp
- Gram-positive bacilli: Trực khuẩn gram dương
- Assist/control ventilation: Thông khí hỗ trợ – kiểm soát
- FiO2: Phân suất oxy hít vào
- Widened mediastinum: Trung thất rộng
- Blood culture: Cấy máu
- Bioterrorism: Khủng bố sinh học