Một người đàn ông 52 tuổi bị tắc nghẽn đường ra dạ dày (S1433)

Giải thích

Bệnh nhân này bị kiềm chuyển hóa kèm hạ kali và hạ clo máu, nguyên nhân là do mất acid dạ dày (HCl) qua ống thông dạ dày kéo dài trong bối cảnh tắc nghẽn đường ra dạ dày. Sự mất H⁺ làm tăng HCO₃⁻ trong huyết thanh. Đồng thời, thể tích nội mạch giảm kích thích thận giữ muối và nước, làm tăng tái hấp thu HCO₃⁻ – hiện tượng được gọi là toan niệu nghịch thường, nghĩa là nước tiểu có pH toan trong bối cảnh kiềm chuyển hoá.

Giải pháp chính là điều chỉnh giảm thể tích bằng truyền NaCl 0.9% và bù KCl để điều chỉnh điện giải. Khi thể tích tuần hoàn trở lại bình thường, thận sẽ bài tiết bicarbonat dư thừa, từ đó giải quyết tình trạng kiềm chuyển hóa.

Truyền HCl đẳng trương có nguy cơ cao, chỉ dành cho trường hợp đặc biệt và cần theo dõi sát trong hồi sức. Acetazolamide tuy có thể làm giảm HCO₃⁻, nhưng gây lợi tiểu natri và làm nặng thêm tình trạng giảm thể tích, do đó không phù hợp trong tình huống này. Kẹp ống thông dạ dày có thể làm trầm trọng thêm tắc nghẽn. Giảm thông khí để giữ CO₂ chỉ là bù trừ, không điều trị được nguyên nhân gốc rễ và có thể nguy hiểm.

Kết luận: Trong kiềm chuyển hóa do mất HCl dạ dày và giảm thể tích, truyền NaCl 0.9% kèm KCl là điều trị đầu tay giúp phục hồi thể tích, cân bằng điện giải và điều chỉnh kiềm chuyển hóa.