Một phụ nữ 23 tuổi nuốt một nắm thuốc (S1434)

Giải thích

Rối loạn toan-kiềm của bệnh nhân này biểu hiện bởi pH máu hơi kiềm (7.45), PCO₂ rất thấp (12 mm Hg) và HCO₃⁻ giảm mạnh (8 mEq/L), cho thấy một rối loạn toan-kiềm hỗn hợp: kiềm hô hấp kèm toan chuyển hóa.

Triệu chứng lâm sàng là ù tai gợi ý ngộ độc salicylate (aspirin). Salicylate trực tiếp kích thích trung tâm hô hấp, dẫn đến tăng thông khí gây kiềm hô hấp. Đồng thời, aspirin còn tích tụ các acid hữu cơ, gây toan chuyển hóa kèm tăng khoảng trống anion. Khoảng trống anion tính toán là: 138 – (102 + 8) = 28 mEq/L, rất cao so với giá trị bình thường (12 ± 2).

Rối loạn này không thể chỉ là kiềm hô hấp đơn thuần, vì trong tình trạng đó bicarbonate không hạ thấp đến mức 8 mEq/L, và anion gap cũng không tăng. Ngược lại, các thuốc như phenformin và methanol cũng gây toan chuyển hóa tăng anion gap, nhưng không gây kiềm hô hấp đi kèm. Barbiturate và diazepam làm giảm thông khí và dẫn đến toan hô hấp, trái ngược với biểu hiện ở bệnh nhân này.

Kết luận: Ngộ độc aspirin gây nên rối loạn toan-kiềm hỗn hợp đặc trưng gồm toan chuyển hóa tăng anion gap và kiềm hô hấp sớm – một đặc điểm chẩn đoán quan trọng trong lâm sàng.