TÓM TẮT
- Dịch tễ học – Việc sử dụng các chất gây nghiện diễn ra phổ biến và mang tính lưu hành trong nhóm thanh thiếu niên tại Hoa Kỳ cũng như nhiều quốc gia khác. Khi trưởng thành, gần một nửa thanh thiếu niên tại Hoa Kỳ từng thử chất cấm và hơn 80% từng sử dụng rượu bia. (Xem thêm mục ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
- Các rối loạn đồng diễn – Các nghiên cứu dịch tễ học tại Hoa Kỳ cho thấy tỷ lệ mắc rối loạn sử dụng chất (SUD) ở thanh thiếu niên là rất đáng kể, đi kèm với tỷ lệ cao các rối loạn tâm thần đồng diễn. (Xem thêm mục ‘Rối loạn sử dụng chất’ và ‘Rối loạn đồng diễn’ ở dưới.)
- Yếu tố nguy cơ – Các yếu tố nguy cơ dẫn đến việc sử dụng chất và phát triển SUD bao gồm các đặc điểm về cá nhân, bạn bè, gia đình và cộng đồng. Những thanh thiếu niên khởi phát sử dụng chất hoặc mắc SUD sớm (ví dụ: trước 17 đến 18 tuổi) thường hội tụ nhiều yếu tố nguy cơ. (Xem thêm mục ‘Yếu tố nguy cơ’ ở dưới.)
- Cơ chế bệnh sinh – Các nghiên cứu ủng hộ mô hình căn nguyên về sự khác biệt cá thể trong việc sử dụng chất, theo đó: giai đoạn khởi đầu và các hình thái sử dụng sớm chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi các yếu tố môi trường xã hội và gia đình, trong khi mức độ sử dụng về sau lại chịu ảnh hưởng nhiều hơn bởi các yếu tố di truyền. (Xem thêm mục ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)
-
Biểu hiện lâm sàng
Tác dụng dược lý cấp tính của rượu và/hoặc chất gây nghiện ở thanh thiếu niên bao gồm những thay đổi về khí sắc, tri giác, nhận thức và hoạt động tâm thần vận động. Các biểu hiện thể chất và tâm thần mãn tính do sử dụng chất ít khi gặp. Tình trạng ngộ độc chất có thể dẫn đến mất trí nhớ tạm thời (black-outs), hành vi hung hăng, quan hệ tình dục không an toàn và các hành vi khác do suy giảm khả năng phán đoán. (Xem thêm mục Đặc điểm lâm sàng ở dưới.)
Có thể phân biệt SUD với việc sử dụng chất thông thường dựa trên sự hiện diện của tình trạng suy giảm chức năng tâm xã hội và các hành vi liên quan đến việc tìm kiếm, sử dụng hoặc hồi phục sau khi dùng chất. Phần lớn thanh thiếu niên thử rượu hoặc các chất khác không tiến triển thành SUD. (Xem thêm mục Đặc điểm lâm sàng ở dưới.)
- Hệ lụy – Việc sử dụng chất và/hoặc mắc SUD liên quan đến nhiều hậu quả tiêu cực ở giới trẻ, bao gồm tai nạn, tử vong, ảnh hưởng sức khỏe, tội phạm, mang thai ngoài ý muốn và giảm kết quả học tập. (Xem thêm mục Hệ quả lâm sàng ở dưới.)
- Cần sa, cannabidiol và cannabinoid tổng hợp – Việc sử dụng cần sa ở thời kỳ thanh thiếu niên, khi não bộ đang trong giai đoạn phát triển, có liên quan đến việc giảm chỉ số thông minh (IQ), giảm kết nối thần kinh, tăng nguy cơ trầm cảm, có ý tưởng tự sát, loạn thần ở tuổi trưởng thành trẻ và có thể gây suy giảm nhận thức. Cannabidiol và cần sa tổng hợp đều có khả năng liên quan đến các rối loạn sức khỏe tâm thần. Chúng tôi khuyến cáo thanh thiếu niên (và cả trẻ em) nên tránh sử dụng cần sa. (Xem thêm mục Cần sa, cannabidiol và các cannabinoid tổng hợp ở dưới.)
- Sàng lọc – Phương pháp tiếp cận của chúng tôi nhất quán với khuyến cáo của Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), đề xuất sàng lọc việc sử dụng rượu, thuốc lá và các chất khác ở thanh thiếu niên hàng năm, thường bắt đầu từ 11 tuổi. Các hướng dẫn sàng lọc cho thanh thiếu niên được mô tả chi tiết trong một mục riêng. (Xem thêm mục Sàng lọc ở dưới và “Các xét nghiệm sàng lọc ở trẻ em và thanh thiếu niên”, phần ‘Sử dụng nicotine, rượu và chất gây nghiện’.)
- Đánh giá – Một quy trình đánh giá sử dụng chất toàn diện sẽ xem xét mức độ tiêu thụ, hành vi sử dụng chất, các vấn đề tâm thần và hành vi, chức năng học tập và nghề nghiệp, chức năng gia đình, năng lực xã hội và quan hệ bạn bè, cùng các hoạt động giải trí. Xét nghiệm độc chất thường là một phần của quy trình đánh giá toàn diện do chuyên gia SUD hoặc bác sĩ tâm thần thực hiện; ngoài ra, các xét nghiệm ma túy ngẫu nhiên là một phần của quá trình điều trị với mục tiêu kiêng chất tuyệt đối. (Xem thêm mục Đánh giá ở dưới.)
- Chẩn đoán – Tiêu chuẩn chẩn đoán rối loạn sử dụng chất bao gồm việc đáp ứng hai hoặc nhiều tiêu chuẩn trong danh sách trong vòng 12 tháng. Mức độ nặng được xác định bằng mã bổ trợ (modifier code).