Liệu pháp kích hoạt hành vi trong điều trị trầm cảm nặng đơn cực

TÓM TẮT

• Điều trị trầm cảm – Kích hoạt hành vi (Behavioral activation) là một trong nhiều phương pháp điều trị trầm cảm đơn cực mức độ nặng. (Xem thêm phần ‘Giới thiệu’ ở dưới, “Rối loạn trầm cảm nặng ở người trưởng thành: Tiếp cận quản lý ban đầu” và “Trầm cảm đơn cực ở người trưởng thành: Lựa chọn điều trị cho trầm cảm kháng trị”).

• Chỉ định và đối tượng bệnh nhân – Kích hoạt hành vi được chỉ định cho trầm cảm đơn cực mức độ nặng, bao gồm bệnh nhân người lớn, thanh thiếu niên và người cao tuổi; bệnh nhân tại các cơ sở chăm sóc sức khỏe ban đầu; bệnh nhân nhập viện; bệnh nhân nói tiếng Tây Ban Nha; cũng như phụ nữ trong thời kỳ mang thai và sau sinh. (Xem phần ‘Chỉ định’ ở dưới).

• Chống chỉ định – Chống chỉ định duy nhất của liệu pháp kích hoạt hành vi là khi bệnh nhân thiếu động lực hoặc không đủ năng lực nhận thức để tham gia điều trị và hoàn thành các hoạt động được giao. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu đã loại trừ các bệnh nhân cần một phương pháp điều trị chính khác, bao gồm bệnh nhân mắc rối loạn loạn thần; rối loạn ăn uống; rối loạn nhân cách chống đối xã hội, nhân cách ranh giới hoặc nhân cách phân liệt; và những trường hợp có nguy cơ tự sát cao. (Xem phần ‘Chống chỉ định’ ở dưới).

• Đánh giá và theo dõi – Các ứng viên cho liệu pháp kích hoạt hành vi được đánh giá để xác lập chẩn đoán trầm cảm đơn cực mức độ nặng (bảng 1). Ngoài ra, tiến triển của bệnh nhân được theo dõi bằng cách đánh giá mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng thông qua thang điểm đánh giá trầm cảm tự báo cáo tại thời điểm bắt đầu điều trị và trước mỗi buổi trị liệu tiếp theo. Chúng tôi đề xuất sử dụng Bộ câu hỏi Sức khỏe Bệnh nhân – 9 mục (PHQ-9) (bảng 2). Bệnh nhân cũng ghi chép lại các hoạt động và tâm trạng hàng ngày vào nhật ký. (Xem phần ‘Đánh giá và theo dõi’ ở dưới).

• Can thiệp điều trị – Kích hoạt hành vi dựa trên tiền đề rằng bệnh nhân trầm cảm đơn cực mức độ nặng có thể cải thiện tình trạng thông qua việc tái kết nối với các kích thích tích cực từ môi trường và giảm bớt các hành vi né tránh. Liệu pháp này sử dụng các can thiệp bao gồm: xác định các hành vi trầm cảm, phân tích các yếu tố khởi phát và hệ quả của những hành vi đó, thiết lập mục tiêu, tự theo dõi, xây dựng cấu trúc và lập kế hoạch cho các hoạt động hàng ngày phù hợp với mục tiêu cá nhân, giải quyết vấn đề, thiết lập thói quen và phát triển các phương án hành vi thay thế cho sự suy ngẫm tiêu cực (rumination). (Xem phần ‘Triển khai điều trị’ ở dưới).

• Hiệu quả – Kích hoạt hành vi đã chứng minh được hiệu quả trong điều trị trầm cảm đơn cực mức độ nặng, và lợi ích này vẫn duy trì sau khi bệnh nhân kết thúc giai đoạn điều trị cấp tính. Các nghiên cứu so sánh kích hoạt hành vi với các liệu pháp tâm lý khác nhìn chung cho thấy kết quả tương đương. Tuy nhiên, kích hoạt hành vi có thể được ưu tiên hơn các liệu pháp tâm lý khác vì ít phức tạp hơn, dễ hiểu đối với cả bệnh nhân và lâm sàng, không yêu cầu đào tạo chuyên sâu, có thể được thực hiện bởi những người không chuyên, đồng thời giới hạn về thời gian và tiết kiệm chi phí. (Xem phần ‘Hiệu quả của kích hoạt hành vi’ ở dưới).