Thuốc ức chế Monoamine oxidase (MAOIs): Dược lý, sử dụng, độ an toàn và tác dụng phụ

TÓM TẮT

Các thuốc ức chế enzyme monoamine oxidase (MAOI) thường dùng – Các MAOI phổ biến nhất được sử dụng trong điều trị trầm cảm bao gồm isocarboxazid, moclobemide (không có sẵn tại Hoa Kỳ), phenelzine, selegiline và tranylcypromine. Isocarboxazid, phenelzine và tranylcypromine có chống chỉ định trong các trường hợp suy tim sung huyết, bệnh lý gan và u tủy thượng thận. (Xem thêm phần ‘Giới thiệu’ ở dưới.)

Chỉ định – MAOI được dùng để điều trị nhiều rối loạn tâm thần, bao gồm chứng ăn vô độ (bulimia nervosa), rối loạn hoảng sợ, rối loạn lo âu xã hội và các hội chứng trầm cảm kháng trị, bao gồm cả trầm cảm đơn cực mức độ nặng với các đặc điểm không điển hình. (Xem thêm phần ‘Chỉ định’ ở dưới.)

Dược lý học – Cơ chế tác dụng của MAOI hiện chưa được làm rõ hoàn toàn. Một giả thuyết cho rằng MAOI làm tăng truyền dẫn thần kinh dopaminergic, noradrenergic và serotonergic thông qua việc ức chế/chặn enzyme monoamine oxidase – một enzyme có chức năng bất hoạt các chất truyền dẫn thần kinh này. Việc ức chế monoamine oxidase cũng ngăn cản quá trình chuyển hóa tyramine (một axít amin cường giao cảm) tại đường tiêu hóa; điều này khiến tyramine đi vào tuần hoàn chung, từ đó có thể dẫn đến cơn tăng huyết áp kịch phát. (Xem thêm phần ‘Dược lý học’ ở dưới.)

Rủi ro an toàn và hạn chế – Các vấn đề an toàn chính khi sử dụng MAOI là tương tác thuốc-thuốc gây ra hội chứng serotonin, cũng như tương tác thuốc-thức ăn và tương tác thuốc-thuốc gây ra cơn tăng huyết áp kịch phát. Do đó, khi dùng MAOI, bệnh nhân cần tuân thủ nghiêm ngặt các hạn chế về chế độ ăn uống (bảng 4) và hạn chế sử dụng một số loại thuốc. (Xem thêm phần ‘Rủi ro an toàn’, ‘Hạn chế chế độ ăn uống’ và ‘Hạn chế sử dụng thuốc’ ở dưới.)

Hướng dẫn khác – Bệnh nhân đang điều trị bằng MAOI nên đeo vòng tay cảnh báo y tế hoặc mang theo thẻ thông tin để thông báo cho nhân viên cấp cứu rằng họ đang sử dụng loại thuốc này. (Xem thêm phần ‘Hướng dẫn khác cho bệnh nhân’ ở dưới.)

Chuyển đổi từ thuốc chống trầm cảm khác sang MAOI – MAOI chủ yếu được dùng cho trầm cảm kháng trị. Cần thận trọng khi ngưng loại thuốc không đem lại hiệu quả và chuyển sang sử dụng MAOI. (Xem phần “Thay đổi thuốc chống trầm cảm ở người trưởng thành”, mục ‘Chuyển sang hoặc từ MAOI’.)

Cách dùng – MAOI được khởi đầu với liều tương đối thấp, sau đó tăng dần liều dựa trên đáp ứng lâm sàng và khả năng dung nạp của bệnh nhân. Liều khởi đầu và liều tối đa hàng ngày như sau:

• Isocarboxazid: 10 mg một hoặc hai lần mỗi ngày; liều tối đa 60 mg/ngày chia làm hai đến bốn lần dùng.
• Moclobemide: 150 mg một hoặc hai lần mỗi ngày; liều tối đa 600 mg/ngày chia làm hai lần dùng.
• Phenelzine: 15 mg một, hai hoặc ba lần mỗi ngày; liều tối đa 90 mg/ngày chia làm ba lần dùng.
• Selegiline (dạng dán qua da): 6 mg một lần mỗi ngày; liều tối đa 12 mg một lần mỗi ngày.
• Tranylcypromine: 10 mg một hoặc hai lần mỗi ngày; liều tối đa 60 mg/ngày; liều ≥20 mg/ngày cần chia làm hai lần dùng.

(Xem thêm phần ‘Cách dùng’ ở dưới.)

Tác dụng phụ – Ngoài hội chứng serotonin và cơn tăng huyết áp kịch phát, MAOI có thể gây ra các tác dụng không mong muốn khác tùy vào từng loại thuốc cụ thể (bảng 5). Isocarboxazid, phenelzine và tranylcypromine có thể gây ra một số tác dụng phụ như hạ huyết áp tư thế đứng và tăng cân. Ngược lại, moclobemide và selegiline dạng dán qua da thường được dung nạp tốt hơn. (Xem thêm phần ‘Tác dụng phụ’ ở dưới.)