TÓM TẮT
Triệu chứng và đánh giá – Bệnh lý gân (tendinopathy) đặc trưng bởi tình trạng đau khu trú tại gân tổn thương, tăng lên khi có tải trọng cơ học. Tình trạng này thường gặp nhất ở những người lao động và vận động viên do quá tải, nhưng cũng có thể xảy ra ở những người ít vận động. Hầu hết bệnh nhân đến khám sau khi các triệu chứng kéo dài trên ba tháng. Chẩn đoán hình ảnh siêu âm có thể cung cấp các dấu hiệu giúp xác định chẩn đoán (hình 1, hình 2 và hình 3).
Khi khai thác bệnh sử, cần làm rõ những thay đổi trong quá trình tập luyện hoặc hoạt động (ví dụ: tần suất, thời gian, cường độ) có thể là nguyên nhân gây bệnh, đồng thời xác định mức độ phục hồi chức năng mà bệnh nhân mong muốn. Các thang điểm đánh giá chức năng đã được chuẩn hóa giúp lâm sàng phân độ triệu chứng và đánh giá chức năng (hình 1 và hình 2).
Những bất thường về cơ sinh học và/hoặc sự thay đổi đáng kể về tải trọng lên gân khi thực hiện các hoạt động thông thường (ví dụ: chạy, nhảy, ném, hoặc gõ bàn phím) có thể góp phần gây ra bệnh lý gân. (Xem thêm phần ‘Đánh giá bệnh nhân’ và ‘Điều chỉnh cơ sinh học’ ở dưới.)
Điều trị – Chúng tôi khuyến cáo sử dụng liệu pháp tập vận động, nhấn mạnh vào các bài tập tải trọng nặng, tiến triển chậm và tăng dần để điều trị bệnh lý gân (Khuyến cáo 2B). Phương pháp này được ưu tiên hơn so với các chương trình vật lý trị liệu truyền thống sử dụng tải trọng nhẹ hơn, dùng thuốc, các liệu pháp xâm lấn hoặc chỉ nghỉ ngơi đơn thuần. Tiếp cận điều trị gợi ý được mô tả chi tiết trong văn bản và tóm tắt trong sơ đồ sau (sơ đồ 1). Trong quá trình phục hồi chức năng, điều quan trọng là phải hạn chế khối lượng, cường độ và tốc độ tăng tải trọng lên gân tổn thương ngoài chương trình tập luyện điều trị. (Xem thêm phần ‘Tập luyện kháng lực tải trọng nặng’ và ‘Điều chỉnh hoạt động và tải trọng gân’ ở dưới.)
Các bác sĩ lâm sàng nên thận trọng khi kê đơn thuốc chống viêm, bao gồm cả glucocorticoid. Đối với điều trị dài hạn bệnh lý gân, glucocorticoid có tiềm năng gây hại và chúng tôi khuyến cáo nên tránh sử dụng (Khuyến cáo 2B). Các can thiệp hỗ trợ có thể bao gồm kéo giãn, di động khớp, chườm lạnh hoặc chườm nóng và sử dụng nẹp chỉnh hình phù hợp. Khi liệu pháp tập vận động đơn thuần không hiệu quả, có thể cân nhắc điều trị bổ trợ bằng nitroglycerin bôi tại chỗ và liệu pháp sóng xung kích ngoài cơ thể. (Xem thêm phần ‘Các can thiệp hỗ trợ’ ở dưới.)
Nhiều liệu pháp điều trị bệnh lý gân đang được nghiên cứu nhưng chưa có bằng chứng rõ ràng về hiệu quả. Một số phương pháp bao gồm tiêm vào trong gân hoặc quanh gân nhằm kích thích đáp ứng sửa chữa, ví dụ như liệu pháp tăng sinh (prolotherapy) và tiêm máu tự thân hoặc huyết tương giàu tiểu cầu (PRP). (Xem thêm phần ‘Các phương pháp điều trị đang nghiên cứu’ ở dưới và “Liệu pháp sinh học cho tổn thương gân và cơ”.)
Chỉ định hội chẩn ngoại khoa – Hướng điều trị ban đầu cho bệnh lý gân là điều trị bảo tồn (không phẫu thuật). Tuy nhiên, việc hội chẩn ngoại khoa là hợp lý nếu sau 6 đến 12 tháng kiên trì tập vận động theo một chương trình được thiết kế bài bản, kết hợp với điều chỉnh hoạt động và các điều trị y khoa hỗ trợ mà các triệu chứng hoặc chức năng vẫn không cải thiện. (Xem thêm phần ‘Chỉ định phẫu thuật’ ở dưới.)