TÓM TẮT
Dịch tễ học
- Phân bố địa lý – Salmonella không gây thương hàn là một trong những nguyên nhân chính gây tiêu chia trên toàn thế giới. Tại Hoa Kỳ, mỗi năm có ít nhất 1,4 triệu ca nhiễm Salmonella, dẫn đến khoảng 25.000 ca nhập viện và 420 ca tử vong. (Xem thêm ‘Phân bố địa lý’ ở dưới.)
- Đường lây truyền – Các đường lây truyền chính bao gồm qua thực phẩm và tiếp xúc với động vật. Các đợt bùng phát Salmonella thường liên quan đến gia cầm và trứng; nhiều sản phẩm thực phẩm khác, bao gồm cả nông sản tươi, cũng có liên quan đến các ca nhiễm và các ổ dịch. Tiếp xúc với bò sát và gia cầm sống cũng là những nguồn lây nhiễm Salmonella. (Xem thêm ‘Đường lây truyền’ ở dưới.)
- Yếu tố nguy cơ – Các yếu tố từ phía vật chủ làm tăng nguy cơ nhiễm Salmonella nặng được tóm tắt trong bảng (bảng 2), bao gồm: các nhóm tuổi cực đoan (trẻ nhũ nhi và người trên 60 tuổi), suy giảm miễn dịch, giảm acid dịch vị và tiền sử sử dụng kháng sinh. (Xem thêm ‘Yếu tố nguy cơ’ ở dưới.)
- Kháng kháng sinh – Tỷ lệ kháng kháng sinh ở Salmonella là một vấn đề đáng quan ngại; 16% chủng Salmonella không gây thương hàn tại Hoa Kỳ kháng ít nhất một loại kháng sinh, và khoảng 2% kháng ít nhất ba loại kháng sinh. (Xem thêm ‘Kháng kháng sinh’ ở dưới.)
Vi sinh học
Salmonellae là vi khuẩn Gram âm, kỵ khí tùy tiện thuộc họ Enterobacteriaceae. Hầu hết các loài Salmonellae có ý nghĩa lâm sàng được phân loại trong cùng một phân loài: Salmonella enterica, phân loài enterica.
Nhóm huyết thanh và type huyết thanh
Salmonella có thể được phân nhóm huyết thanh dựa trên kháng nguyên O có nguồn gốc từ thành phần lipopolysaccharide của thành tế bào (bảng 3). Tuy nhiên, việc phân nhóm huyết thanh không thể dùng để phân biệt các chủng gây sốt thương hàn với các chủng gây viêm dạ dày ruột.
Định type huyết thanh có độ đặc hiệu cao hơn phân nhóm huyết thanh và thường được thực hiện tại các phòng xét nghiệm tham chiếu để theo dõi các đợt bùng phát dịch.
Cơ chế bệnh sinh
Salmonellae bám dính và xâm nhập vào đường tiêu hóa thông qua nhiều cơ chế khác nhau. Khả năng tồn tại bên trong đại thực bào giúp Salmonella phát tán từ lớp dưới niêm mạc vào hệ tuần hoàn và hệ võng nội mô. Đáp ứng miễn dịch của vật chủ đóng vai trò quan trọng trong việc loại bỏ vi khuẩn và bảo vệ cơ thể khỏi những lần nhiễm trùng tiếp theo. (Xem thêm ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)