TÓM TẮT
Nguyên tắc chung – Brucellosis là một bệnh nhiễm trùng lây truyền từ động vật sang người (gia súc, cừu, dê, lạc đà, lợn hoặc các loài động vật khác) thông qua việc tiêu thụ các sản phẩm thực phẩm (như sữa chưa tiệt trùng) hoặc tiếp xúc với mô và dịch cơ thể của động vật nhiễm bệnh. Đây là bệnh truyền nhiễm từ động vật phổ biến nhất trên toàn thế giới và là một vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng tại nhiều khu vực còn hạn chế về nguồn lực. (Xem thêm phần ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
Dịch tễ học – Các vùng dịch tễ của Brucellosis bao gồm các quốc gia thuộc lưu vực Địa Trung Hải, Trung Đông, Trung Á, Trung Quốc, tiểu lục địa Ấn Độ, khu vực cận Sahara châu Phi, và một số vùng của Mexico, Trung và Nam Mỹ (bảng 1). Trên toàn thế giới, hằng năm có khoảng 1,6 đến 2,1 triệu ca bệnh được báo cáo. (Xem thêm phần ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
Đường lây truyền – Các cơ chế lây truyền Brucellosis sang người phổ biến nhất là: tiêu thụ các sản phẩm động vật chưa tiệt trùng bị nhiễm bệnh; tiếp xúc da hoặc niêm mạc với mô động vật nhiễm bệnh (như nhau thai hoặc sản phẩm sẩy thai) hoặc dịch động vật nhiễm bệnh (như máu, nước tiểu hoặc sữa); và hít phải các hạt aerosol chứa vi khuẩn. Nhân viên phòng xét nghiệm cần được thông báo về khả năng chẩn đoán Brucellosis để triển khai các kỹ thuật nuôi cấy đặc biệt và các biện pháp phòng ngừa thích hợp (bảng 2). (Xem thêm phần ‘Đường lây truyền’ ở dưới.)
Biểu hiện lâm sàng – (Xem thêm phần ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)
Triệu chứng và dấu hiệu – Thời gian ủ bệnh thường từ 2 đến 4 tuần; đôi khi có thể kéo dài vài tháng. Brucellosis điển hình biểu hiện với sự khởi phát âm thầm của tình trạng sốt, mệt mỏi, đổ mồ hôi đêm (đi kèm với mùi mốc đặc trưng, nồng) và đau khớp (bảng 3). Các dấu hiệu thực thể thay đổi và không đặc hiệu; có thể quan sát thấy gan to, lách to và/hoặc hạch lympho sưng. Kết quả xét nghiệm có thể bao gồm tăng transaminase và các bất thường về huyết học như thiếu máu, giảm bạch cầu hoặc tăng bạch cầu kèm tăng tỷ lệ lympho, và giảm tiểu cầu. (Xem thêm phần ‘Triệu chứng và dấu hiệu’ ở dưới.)
Biến chứng – Biến chứng của Brucellosis bao gồm nhiễm trùng tại một hoặc nhiều vị trí khu trú; bất kỳ hệ cơ quan nào cũng có thể bị ảnh hưởng. Tổn thương xương khớp là thể Brucellosis khu trú phổ biến nhất, gặp ở tới 70% bệnh nhân. (Xem thêm phần ‘Biến chứng’ ở dưới.)
Chẩn đoán
Tiếp cận lâm sàng – Cần nghi ngờ Brucellosis ở những bệnh nhân có các dấu hiệu và triệu chứng liên quan (sốt, mệt mỏi, đổ mồ hôi đêm và đau khớp) trong bối cảnh có yếu tố dịch tễ phù hợp (tiêu thụ sữa chưa tiệt trùng, tiếp xúc với động vật ở vùng dịch tễ và/hoặc tiếp xúc do nghề nghiệp). Chẩn đoán xác định có thể được thiết lập thông qua nuôi cấy vi khuẩn (từ máu, dịch cơ thể hoặc mô), hoặc khi hiệu giá kháng thể Brucella tăng ≥ 4 lần giữa huyết thanh giai đoạn cấp và giai đoạn hồi phục (lấy mẫu cách nhau ≥ 2 tuần). Chẩn đoán sơ bộ có thể được đưa ra khi hiệu giá kháng thể ≥ 1:160 thông qua xét nghiệm ngưng kết ống tiêu chuẩn hoặc phát hiện DNA của Brucella trong mẫu bệnh phẩm bằng kỹ thuật PCR. (Xem thêm phần ‘Nghi ngờ lâm sàng và thiết lập chẩn đoán’ ở dưới.)
Chỉ định cận lâm sàng – Đối với bệnh nhân nghi ngờ Brucellosis, cần thực hiện nuôi cấy máu và xét nghiệm huyết thanh học. Ngoài ra, cần thực hiện các xét nghiệm cơ bản bao gồm tổng phân tích tế bào máu và xét nghiệm chức năng gan. Với những bệnh nhân có kết quả nuôi cấy máu và xét nghiệm huyết thanh âm tính, việc thăm dò sâu hơn nên dựa trên biểu hiện lâm sàng và điều chỉnh theo tình trạng cụ thể của từng cá nhân. (Xem thêm phần ‘Chỉ định cận lâm sàng’ ở dưới.)