Tế bào mast: Sự phát triển, định danh và vai trò sinh lý

TÓM TẮT

• Vị trí giải phẫu

  Tế bào mast đóng vai trò như những “lính canh” tại các vị trí mà tác nhân gây bệnh có thể xâm nhập vào cơ thể (biểu mô da, niêm mạc và dưới niêm mạc ruột, kết mạc, phế nang phổi và đường hô hấp). Các tế bào mast ở da thường nằm gần các mạch máu, dây thần kinh và mạch bạch huyết. (Xem thêm ‘Vị trí giải phẫu’ ở dưới.)

• Thu thập và nuôi cấy

  Việc thu thập và nghiên cứu tế bào mast ở người gặp nhiều khó khăn. Các dạng tế bào chưa trưởng thành chỉ xuất hiện thoáng qua trong tuần hoàn và rất khó phân biệt với các loại tế bào khác. Các tế bào tiền thân sẽ phát triển thành tế bào mast trưởng thành tại các mô và không tuần hoàn trở lại trong máu. Vì những lý do kỹ thuật này và các nguyên nhân khác, tế bào mast ở chuột thường được sử dụng trong nghiên cứu, tuy nhiên kết quả từ các nghiên cứu này không phải lúc nào cũng áp dụng được cho người. (Xem thêm ‘Thu thập và nuôi cấy’ ở dưới.)

• Sự phát triển

  Tế bào mast có nguồn gốc từ các tế bào gốc đa tiềm năng CD34+ từ tủy xương và lách, sau đó biệt hóa theo dòng tủy. Yếu tố tế bào gốc (SCF hoặc kit ligand [KL]) do các tế bào mô đệm sản xuất đóng vai trò then chốt trong hầu hết mọi giai đoạn phát triển và tồn tại của tế bào mast. Thụ thể bề mặt của SCF là kit (CD117), được biểu hiện bởi nhiều tế bào gốc tạo máu trong giai đoạn đầu phát triển, nhưng sau đó mất đi ở tất cả các loại tế bào ngoại trừ tế bào mast. Chỉ có tế bào mast là vẫn đáp ứng với SCF. (Xem thêm ‘Sự phát triển’ ở dưới.)

• Định danh và nhuộm

  Tế bào mast có thể được nhận diện nhờ các hạt bào tương phong phú, thường chiếm phần lớn thể tích tế bào. Các hạt của tế bào mast bắt màu tím với thuốc nhuộm kiềm toluidine blue, đặc tính này được gọi là nhuộm đa sắc (metachromatic staining). Các kháng thể đơn dòng kháng thụ thể màng kit, thụ thể immunoglobulin E (IgE) ái lực cao và các protease hạt (tryptase, chymase và mast cell carboxypeptidase A3) rất hữu ích trong việc định danh tế bào mast. (Xem thêm ‘Định danh tế bào’ ở dưới.)

• Vai trò trong miễn dịch bẩm sinh

  Tế bào mast tham gia vào hệ thống phòng thủ bẩm sinh chống lại một số nhiễm trùng do vi khuẩn và virus bằng cách giải phóng các cytokine để đáp ứng với lipopolysaccharide (LPS), peptidoglycan và các acid nucleic; những chất này được nhận diện thông qua các thụ thể Toll-like (TLRs) trên bề mặt tế bào mast. Đáp ứng với các sản phẩm vi sinh vật này, tế bào mast tiết ra các cytokine, kích hoạt hệ thống bổ thể và huy động các tế bào hiệu ứng khác đến vị trí xâm nhập. (Xem thêm Vai trò sinh lý ở dưới.)

• Vai trò trong bệnh lý và sức khỏe

  Tế bào mast là các tế bào hiệu ứng quan trọng trong các phản ứng dị ứng, bao gồm sốc phản vệ, mày đay, hen suyễn, viêm mũi và viêm da cơ địa. Các chất trung gian từ tế bào mast gây tăng nhu động ruột, co thắt phế quản và bong tróc biểu mô. Khi được kiểm soát hợp lý, các phản ứng này có thể có tác dụng bảo vệ cơ thể bằng cách loại bỏ các tác nhân xâm nhập và tác nhân gây nhiễm trùng khỏi bề mặt biểu mô. Tuy nhiên, khi xảy ra quá mức, những phản ứng này chính là biểu hiện của các phản ứng dị ứng. (Xem thêm Vai trò sinh lý ở dưới.)