Đau âm hộ không rõ nguyên nhân (Hội chứng đau âm hộ): Biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán

TÓM TẮT

Thuật ngữ – Hội chứng đau âm hộ khu trú là tình trạng đau âm hộ liên quan đến vùng tiền đình âm hộ và có thể bao gồm cả âm vật. Khác với các rối loạn đau âm hộ do một nguyên nhân cụ thể, hội chứng đau âm hộ khu trú không tìm thấy nguyên nhân xác định. (Xem thêm mục ‘Thuật ngữ’ ở dưới.)

Cơ chế bệnh sinh – Nguyên nhân gây ra hội chứng đau âm hộ khu trú chưa được hiểu rõ hoàn toàn và có khả năng do nhiều yếu tố kết hợp. Giả thuyết hàng đầu cho rằng một sự kiện khởi phát, chẳng hạn như nhiễm trùng hoặc chấn thương, sẽ kích hoạt phản ứng viêm tại chỗ. Ở những phụ nữ có cơ địa nhạy cảm, phản ứng viêm này gây tăng sinh các sợi thần kinh trong mô tiền đình và làm giảm ngưỡng đau, từ đó có thể dẫn đến tình trạng nhạy cảm hóa trung ương đối với cơn đau. (Xem thêm mục ‘Cơ chế bệnh sinh và các yếu tố góp phần’ ở dưới.)

Các yếu tố góp phần cụ thể đến hội chứng đau âm hộ khu trú bao gồm các quá trình nhiễm trùng, viêm, thần kinh, di truyền, dị ứng, nội tiết, cơ mạc và tâm lý. Mặc dù rối loạn tâm lý không dường như là nguyên nhân trực tiếp gây đau âm hộ hoặc đau tiền đình, nhưng tình trạng đau mãn tính của chứng đau âm hộ có thể dẫn đến các rối loạn tâm lý và sức khỏe tâm thần thứ phát. (Xem thêm mục ‘Cơ chế bệnh sinh và các yếu tố góp phần’ ở dưới.)

Tiêu chuẩn chẩn đoán – Tiêu chuẩn chẩn đoán hội chứng đau âm hộ khu trú bao gồm:

• Đau khu trú tại tiền đình âm hộ và có thể bao gồm cả âm vật
• Không tìm thấy nguyên nhân xác định
• Thời gian kéo dài ít nhất ba tháng
• Đau khi thực hiện nghiệm pháp ấn điểm

Triệu chứng có thể khởi phát ngay từ lần đầu tiếp xúc với vùng tiền đình (nguyên phát) hoặc phát triển sau một thời gian hoạt động bình thường (thứ phát). Thời điểm xuất hiện triệu chứng sau khi tiếp xúc tiền đình có thể là tức thì hoặc trì hoãn; tính chất triệu chứng có thể ngắt quãng, dai dẳng (không tái phát) hoặc liên tục. Ngoài ra, một số phụ nữ có thể đồng thời mắc hội chứng đau âm hộ khu trú và một rối loạn đau âm hộ có nguyên nhân xác định, có thể điều trị hồi phục. (Xem thêm mục ‘Tiêu chuẩn chẩn đoán’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng – Phụ nữ mắc hội chứng đau âm hộ khu trú thường biểu hiện đau nhiều khi tiếp xúc với vùng tiền đình âm hộ (hình 1). Các phàn nàn thường gặp bao gồm đau khi giao hợp, đặt tampon, mặc quần áo chật, ngồi lâu, đạp xe hoặc chơi các môn thể thao khác. (Xem thêm mục ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)

Đánh giá chẩn đoán – Quy trình đánh giá chẩn đoán bao gồm khai thác bệnh sử chi tiết và thăm khám lâm sàng, trong đó có nghiệm pháp ấn điểm đau khu trú tại tiền đình âm hộ. Mục đích của việc đánh giá là nhằm xác định các nguyên nhân cụ thể gây đau, vì hội chứng đau âm hộ khu trú là một chẩn đoán loại trừ. Tuy nhiên, quá trình chẩn đoán có thể gây nhầm lẫn do tình trạng đau âm hộ do một nguyên nhân cụ thể có thể tồn tại song song với hội chứng đau âm hộ khu trú. (Xem thêm mục ‘Đánh giá chẩn đoán’ ở dưới.)

Bệnh sử – Bệnh sử bao gồm xem xét toàn diện các hệ cơ quan, tiền sử sản phụ khoa chi tiết và tiền sử đau âm hộ để đặc trưng hóa cơn đau của bệnh nhân và xác định các nguyên nhân cụ thể tiềm tàng (bảng 1). Phụ nữ mắc hội chứng đau âm hộ khu trú thường xác định rõ vị trí và mức độ đau, thường được mô tả là cảm giác nóng rát. (Xem thêm mục ‘Bệnh sử’ ở dưới.)

Thăm khám lâm sàng và phát hiện – Dấu hiệu điển hình của hội chứng đau âm hộ khu trú là tình trạng đau nhiều khi thực hiện nghiệm pháp ấn điểm tại tiền đình âm hộ. Vị trí và mức độ đau được lập bản đồ bằng tăm bông (hình 2). Việc quan sát bằng mắt, thăm khám âm đạo, khám bằng hai tay và khám bằng mỏ vịt cũng được thực hiện để tìm các nguyên nhân gây đau khác. (Xem thêm mục ‘Thăm khám lâm sàng’ ở dưới.)

Xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh – Hội chứng đau âm hộ khu trú không gây ra các bất thường về xét nghiệm hay chẩn đoán hình ảnh. Tuy nhiên, các xét nghiệm như soi kính hiển vi; xét nghiệm lậu, chlamydia và trichomonas; phân tích nước tiểu hoặc cấy nước tiểu có thể hữu ích để loại trừ các nguyên nhân nhiễm trùng. Tương tự, siêu âm vùng chậu thường được thực hiện như một phần của quy trình đánh giá đau vùng chậu. (Xem thêm mục ‘Xét nghiệm’ và ‘Chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới.)

Chẩn đoán – Hội chứng đau âm hộ khu trú là một chẩn đoán lâm sàng dựa trên thăm khám thực thể, xác nhận tình trạng đau rõ rệt khi thực hiện nghiệm pháp ấn điểm tại tiền đình âm hộ (hình 2). Bệnh sử hỗ trợ bao gồm mô tả cảm giác đau nóng rát, không thể giao hợp hoặc không thể sử dụng tampon, và gây ảnh hưởng đến các mối quan hệ cũng như hoạt động sinh hoạt thường ngày. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

Các hội chứng đau đồng mắc – Các hội chứng đau khác dường như phổ biến hơn ở một số phụ nữ mắc hội chứng đau âm hộ khu trú. Hiện chưa rõ liệu hội chứng đau âm hộ khu trú là đau chuyển vùng từ các vị trí này hay các hội chứng này là những biểu hiện khác nhau của cùng một căn nguyên tiềm ẩn. Chúng tôi tiến hành tầm soát các hội chứng đau bổ sung ở những phụ nữ nghi ngờ mắc hội chứng đau âm hộ khu trú, đặc biệt là viêm bàng quang kẽ. (Xem thêm mục ‘Các hội chứng đau đồng mắc’ ở dưới.)