TÓM TẮT
Cân bằng nội môi canxi – Nồng độ canxi ion hóa ngoại bào được điều hòa chặt chẽ nhằm đảm bảo chức năng và sự sống còn của tế bào, được duy trì bởi một hệ thống cân bằng nội môi canxi phức tạp. (Xem thêm ‘Cân bằng nội môi canxi bình thường’ ở dưới.)
Sinh lý bệnh – Yếu tố quyết định chính đối với các triệu chứng và dấu hiệu của hạ canxi máu là nồng độ canxi ion hóa trong máu. (Xem thêm ‘Sinh lý bệnh’ ở dưới.)
Hạ canxi máu sơ sinh – Tình trạng hạ canxi máu sơ sinh thoáng qua không hiếm gặp, đặc biệt ở trẻ sơ sinh nhập khoa hồi sức tích cực sơ sinh (NICU). Các yếu tố góp phần bao gồm yếu tố từ mẹ (ví dụ: đái tháo đường thai kỳ) và từ trẻ (ví dụ: sinh non), các bệnh lý đồng mắc và các yếu tố do can thiệp y tế. (Xem thêm ‘Hạ canxi máu sơ sinh’ ở dưới.)
Nguyên nhân – Nhiều rối loạn di truyền và mắc phải có thể gây hạ canxi máu (bảng 1). Có thể phân biệt các nguyên nhân khác nhau trên lâm sàng dựa vào sự thay đổi nồng độ hormone tuyến cận giáp (PTH), phosphat và vitamin D trong huyết thanh.
PTH thấp – Suy tuyến cận giáp, một nguyên nhân chính gây hạ canxi máu ở trẻ em, được đặc trưng trên lâm sàng bởi tình trạng hạ canxi máu kèm nồng độ PTH thấp. Suy tuyến cận giáp xảy ra do suy giảm bài tiết hoặc sản xuất PTH, hoặc do khiếm khuyết thụ thể cảm biến canxi (CaSR) điều hòa bài tiết PTH (bảng 2). (Xem thêm ‘Hạ canxi máu với PTH thấp (suy tuyến cận giáp)’ ở dưới.)
PTH cao – Hạ canxi máu kèm nồng độ PTH cao có thể do các nguyên nhân sau:
- Thiếu hụt vitamin D (do chế độ ăn không đủ vitamin D hoặc giảm hấp thu tại ruột, tổng hợp qua da hạn chế) (xem ‘Thiếu hụt cung cấp canxi hoặc giảm hấp thu tại ruột’ và ‘Thiếu hụt vitamin D do chế độ ăn, giảm hấp thu tại ruột và/hoặc giảm tổng hợp qua da’ ở dưới)
- Rối loạn chuyển hóa vitamin D, bao gồm: suy chức năng gan (bao gồm cả tác dụng của các thuốc làm tăng hoạt tính cytochrome P450), suy chức năng thận và các rối loạn di truyền trong chuyển hóa vitamin D (thiếu 25-hydroxylase, thiếu 1-alpha-hydroxylase, hoặc các biến thể gen CYP3A4) (xem ‘Rối loạn chuyển hóa vitamin D’ ở dưới)
- Kháng vitamin D di truyền (khiếm khuyết trong tác dụng của vitamin D) (xem ‘Kháng vitamin D di truyền’ ở dưới)
- Các biến thể di truyền gây kháng PTH tại cơ quan đích ở thận hoặc xương (giả suy tuyến cận giáp [PHP]) (xem ‘Kháng PTH tại cơ quan đích (giả suy tuyến cận giáp)’ ở dưới)
Các nguyên nhân khác (PTH bình thường hoặc thay đổi) – Các nguyên nhân quan trọng khác gây hạ canxi máu thường xuất hiện trong quá trình diễn tiến hoặc điều trị một số bệnh lý. Các nguyên nhân này bao gồm hội chứng “xương đói” (có thể khởi phát do liệu pháp vitamin D trên bệnh nhân còi xương nặng hoặc sau phẫu thuật cắt tuyến cận giáp); bệnh xương đá, nhiễm khuẩn huyết hoặc bệnh lý cấp tính nặng; tăng phosphat máu; hạ magie máu; hoặc do một số loại thuốc (xem ‘Hạ canxi máu với PTH bình thường hoặc thay đổi’ ở dưới). Cuối cùng, những người dị ứng sữa hoặc kiêng khem các thực phẩm giàu canxi cũng có nguy cơ hạ canxi máu.