Rối loạn nhân cách ranh giới: Dịch tễ học, cơ chế bệnh sinh, lâm sàng, diễn tiến, đánh giá và chẩn đoán

TÓM TẮT

Dịch tễ học – Rối loạn nhân cách ranh giới (BPD) là một bệnh lý phổ biến. Tỷ lệ hiện mắc tại một thời điểm trong quần thể chung ở Hoa Kỳ ước tính là 1,6% và tỷ lệ hiện mắc trong suốt cuộc đời là khoảng 6%. Tỷ lệ hiện mắc trong quần thể chung tương đương giữa nam và nữ; tuy nhiên, trong các mẫu lâm sàng, tỷ lệ BPD ở nữ giới cao hơn nam giới (Xem thêm phần ‘Dịch tễ học’ ở dưới).

Các rối loạn tâm thần đồng mắc như rối loạn khí sắc, rối loạn lo âu, lạm dụng chất, rối loạn ăn uống và rối loạn dạng cơ thể thường gặp ở bệnh nhân BPD (Xem thêm phần ‘Bệnh đồng mắc’ ở dưới).

Đặc điểm cốt lõi – Các đặc điểm cốt lõi của BPD bao gồm sự mất ổn định trong các mối quan hệ liên cá nhân, hình ảnh bản thân, cảm xúc, cùng với sự xung động rõ rệt. Các dấu hiệu và hành vi khác bao gồm (xem thêm phần ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới):

• Nguy cơ tự sát – Chúng tôi theo dõi sát sao những cá nhân có xu hướng tự sát thông qua các hình thức như đe dọa, ám thị, nỗ lực tự sát và tự gây thương tích không nhằm mục đích tự sát. Mọi lời đe dọa tự làm hại bản thân đều được xem xét nghiêm túc và tiến hành đánh giá toàn diện nguy cơ tự sát. Việc dự đoán chính xác hành vi tự sát là rất khó khăn (Xem thêm phần ‘Nguy cơ tự sát’ ở dưới).
• Khó khăn trong quan hệ liên cá nhân – (Xem thêm phần ‘Khó khăn trong quan hệ liên cá nhân’ ở dưới).
• Mất ổn định cảm xúc – (Xem thêm phần ‘Mất ổn định cảm xúc’ ở dưới).
• Sự xung động – (Xem thêm phần ‘Sự xung động’ ở dưới).
• Suy giảm chức năng thần kinh tâm lý – (Xem thêm phần ‘Nhận thức’ ở dưới).
• Tự gây thương tích không nhằm mục đích tự sát – (Xem thêm phần ‘Tự gây thương tích không nhằm mục đích tự sát’ ở dưới).

Diễn tiến – BPD thường khởi phát ở tuổi vị thành niên hoặc đầu tuổi trưởng thành. Việc chẩn đoán ở tuổi vị thành niên cho thấy độ ổn định, độ tin cậy và giá trị tương đương với chẩn đoán ở người trưởng thành.

Tỷ lệ thuyên giảm và tái phát cao đã đặt ra thách thức cho quan niệm truyền thống xem BPD là một mô hình ổn định và kéo dài của các đặc điểm thích nghi kém. Một cách tiếp cận mới được đề xuất là xem BPD như một sự kết hợp giữa các đặc điểm nhân cách ổn định và các hành vi triệu chứng biểu hiện ngắt quãng (Xem thêm phần ‘Diễn tiến’ ở dưới).

Đánh giá – Chúng tôi chẩn đoán BPD dựa trên đánh giá tâm thần toàn diện, thu thập thông tin từ gia đình, bạn bè, tiền sử điều trị và hồ sơ y tế nếu có. Các công cụ đánh giá rối loạn nhân cách đã được chuẩn hóa (ví dụ: Công cụ sàng lọc McLean cho Rối loạn nhân cách ranh giới) có thể hữu ích trong việc sàng lọc.

Chẩn đoán – Việc chẩn đoán BPD dựa trên các tiêu chuẩn của Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ trong Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần, Phiên bản thứ năm, Bản hiệu đính (DSM-5-TR). Quá trình chẩn đoán có thể trở nên phức tạp do sự hiện diện của các rối loạn khí sắc, lo âu và/hoặc lạm dụng chất đồng mắc, vốn có tỷ lệ gặp cao hơn ở bệnh nhân BPD (Xem thêm phần ‘Chẩn đoán’ ở dưới).

Trẻ em và vị thành niên – Trẻ em hoặc trẻ vị thành niên nhỏ thường không được chẩn đoán BPD. Những đặc điểm của rối loạn xuất hiện trong thời thơ ấu có thể thay đổi khi bệnh nhân trưởng thành. Những vị thành niên có biểu hiện rối loạn nghiêm trọng và lan tỏa là nhóm có khả năng hưởng lợi nhiều nhất từ việc chẩn đoán đi kèm với can thiệp sớm (Xem thêm phần ‘Chẩn đoán’ ở dưới).

Chẩn đoán phân biệt – BPD cần được phân biệt với các rối loạn tâm thần khác như một phần của quy trình chẩn đoán phân biệt hệ thống. Các bệnh lý này bao gồm: rối loạn lưỡng cực, các rối loạn trầm cảm, rối loạn stress sau sang chấn (PTSD), rối loạn định danh phân ly, rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) cũng như các rối loạn nhân cách khác.