Thiếu hụt chất ức chế C1 mắc phải: Biểu hiện lâm sàng, dịch tễ học, cơ chế bệnh sinh và chẩn đoán

TÓM TẮT

Dịch tễ học và biểu hiện lâm sàng – Phù mạch mắc phải do thiếu hụt chất ức chế C1 esterase (AAE-C1-INH; hay còn gọi là thiếu hụt C1 inhibitor mắc phải [ACID]) là một rối loạn hiếm gặp, đặc trưng bởi các đợt phù mạch tái phát mà không kèm theo mày đay hay ngứa. Tình trạng sưng nề thường xảy ra ở mô dưới da vùng mặt, niêm mạc đường hô hấp trên và ruột non. AAE-C1-INH thường khởi phát từ tuổi 40 trở đi (Xem thêm ‘Dịch tễ học’ và ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới).

Các bệnh lý phối hợp – Khoảng 70% bệnh nhân AAE-C1-INH có một bệnh lý đi kèm. Trong số đó, một nửa là bệnh lý ác tính (thường gặp nhất là lymphoma không Hodgkin) và một nửa là bệnh lý lành tính (thường gặp nhất là bệnh lý gammopathy đơn dòng chưa rõ ý nghĩa [MGUS]) (Xem thêm ‘Các bệnh lý phối hợp’ ở dưới).

Cơ chế bệnh sinh – Tình trạng phù mạch trong AAE-C1-INH được trung gian bởi bradykinin, tuy nhiên cơ chế chính xác hiện vẫn chưa được xác định rõ. Hầu hết bệnh nhân có tự kháng thể chống lại protein C1-INH. Các tự kháng thể này có thể cản trở chức năng bình thường của C1-INH, gây ra tình trạng thiếu hụt chức năng. Ngoài ra, các kháng thể hoặc trong một số trường hợp là mô tân sinh có thể kích hoạt con đường bổ thể cổ điển, dẫn đến sự cạn kiệt C1-INH có chức năng (Xem thêm ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới).

Đối tượng nghi ngờ – Cần cân nhắc chẩn đoán AAE-C1-INH ở những bệnh nhân xuất hiện phù mạch đơn thuần (không kèm mày đay) từ tuổi 40 trở đi và không có tiền sử gia đình mắc phù mạch (Xem thêm ‘Chẩn đoán’ ở dưới).

Bất thường về bổ thể – Xét nghiệm ban đầu bao gồm định lượng C4, C1q và C1-INH (nồng độ kháng nguyên). Nếu C4 và C1q giảm, trong khi nồng độ kháng nguyên C1-INH giảm hoặc bình thường, cần thực hiện đánh giá chức năng C1-INH. Chức năng C1-INH giảm sẽ xác nhận chẩn đoán (sơ đồ 1 và bảng 1). Các xét nghiệm khác thường không cần thiết (Xem thêm ‘Xét nghiệm bổ thể’ ở dưới).

Đánh giá bệnh lý nền – Tất cả bệnh nhân mắc rối loạn thiếu hụt C1-INH mắc phải cần được tầm soát rối loạn tăng sinh lympho tế bào B tại thời điểm chẩn đoán. Nếu không phát hiện bệnh lý, chúng tôi khuyến cáo thực hiện đánh giá lại hàng năm (Xem thêm ‘Đánh giá bệnh lý nền’ ở dưới).