TÓM TẮT
Tổng quan về viêm túi hoạt dịch – Túi hoạt dịch là một túi chứa dịch bôi trơn, nằm tiếp giáp hoặc nằm giữa các mô cứng hoặc mô mềm, có tác dụng giảm ma sát và sức căng giữa xương, khớp, gân và/hoặc da. Viêm túi hoạt dịch xảy ra khi túi hoạt dịch bị kích thích hoặc viêm. (Xem thêm ‘Tổng quan về viêm túi hoạt dịch’ ở dưới.)
Nguyên nhân – Viêm túi hoạt dịch có thể phát triển do chấn thương, lạm dụng khớp mãn tính, nhiễm trùng (còn gọi là viêm túi hoạt dịch nhiễm trùng) hoặc một số bệnh lý thấp khớp hệ thống (ví dụ: gout, viêm khớp dạng khớp [RA]). (Xem thêm ‘Nguyên nhân’ ở dưới.)
Đánh giá chẩn đoán
- Khám lâm sàng – Các dấu hiệu phổ biến nhất của viêm túi hoạt dịch là đau, sưng và ấn đau vùng gần khớp.
- Viêm túi hoạt dịch cấp tính
Triệu chứng đau và hạn chế vận động trong viêm túi hoạt dịch cấp thường tiến triển trong vài ngày. Viêm túi hoạt dịch nông thường gây sưng, nóng và đỏ da vùng thượng phủ; trong khi đó, viêm túi hoạt dịch sâu hiếm khi gây ra những thay đổi có thể quan sát được khi thăm khám. Cơn đau thường tăng lên khi vận động chủ động các cơ lân cận túi hoạt dịch bị tổn thương hoặc khi gấp khớp gây chèn ép túi hoạt dịch. Ngược lại, vận động thụ động và duỗi khớp thường không làm tăng mức độ đau. (Xem thêm ‘Khám lâm sàng’ ở dưới.)
- Viêm túi hoạt dịch mãn tính
Bệnh nhân viêm túi hoạt dịch mãn tính thường có các triệu chứng kéo dài từ vài tuần đến vài tháng và có thể bị hạn chế vận động. Trong trường hợp viêm túi hoạt dịch nông, có thể sờ thấy tình trạng sưng và dày thành túi hoạt dịch khi thăm khám. Tình trạng nóng cục bộ và đỏ da thường ít rõ rệt hơn so với giai đoạn cấp, và mức độ đau thường thấp hơn so với mức độ sưng nề. (Xem thêm ‘Khám lâm sàng’ ở dưới.)
- Chỉ định chọc hút dịch – Cần chọc hút dịch từ túi hoạt dịch bị viêm bất cứ khi nào nghi ngờ có nguyên nhân nhiễm trùng hoặc các nguyên nhân gây viêm khác. Đối với các túi hoạt dịch nằm sâu, khó tiếp cận và/hoặc nằm gần các cấu trúc quan trọng (ví dụ: động mạch hoặc dây thần kinh lớn), nên sử dụng chẩn đoán hình ảnh (như siêu âm hoặc CT) để hướng dẫn chọc hút thay vì chỉ dựa vào sờ nắn. Nếu dịch hút ra có biểu hiện viêm rõ rệt (ví dụ: đục hoặc có mủ), cần thực hiện các xét nghiệm bao gồm: nhuộm Gram, nuôi cấy vi khuẩn (hiếu khí và kỵ khí), đếm số lượng và phân loại bạch cầu, và soi tìm tinh thể dưới kính hiển vi phân cực. (Xem thêm ‘Khi nào cần chọc hút’ ở dưới.)
- Chỉ định chẩn đoán hình ảnh – Đa số bệnh nhân không cần chụp chiếu; tuy nhiên, chẩn đoán hình ảnh có thể được chỉ định trong trường hợp có chấn thương, khi cần hướng dẫn chọc hút dịch hoặc tiêm glucocorticoid nội khớp, và/hoặc để loại trừ các chẩn đoán phân biệt cần can thiệp kịp thời. (Xem thêm ‘Khi nào cần chẩn đoán hình ảnh’ và ‘Các hội chứng viêm túi hoạt dịch đặc hiệu’ ở dưới.)
Chẩn đoán – Chẩn đoán viêm túi hoạt dịch được xác lập trên lâm sàng dựa vào bệnh sử gợi ý và khám thực thể phù hợp. Các đặc điểm lâm sàng chính phụ thuộc vào nguyên nhân, vị trí và thời gian diễn tiến, nhưng thường bao gồm ấn đau, đau khi thực hiện các cử động làm tăng áp lực lên túi hoạt dịch (thường là gấp khớp), sưng túi hoạt dịch nông và/hoặc dày thành túi hoạt dịch trong thể mãn tính. Trong các trường hợp viêm túi hoạt dịch không do nhiễm trùng, gout hoặc bệnh tự miễn, dịch túi hoạt dịch thường không có máu và không đặc hiệu (số lượng bạch cầu <500/mm3). (Xem thêm ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)
Điều trị – Mục tiêu điều trị chính cho bệnh nhân viêm túi hoạt dịch là giảm đau, từ đó cải thiện khả năng vận động. Đồng thời, việc giải quyết các yếu tố góp phần gây bệnh như lạm dụng khớp, mất cân bằng cơ học hoặc các bệnh lý thấp khớp hệ thống tiềm ẩn là rất quan trọng. (Xem thêm ‘Điều trị’ ở dưới.)
- Liệu pháp ban đầu cho mọi bệnh nhân – Tất cả các thể viêm túi hoạt dịch đều có thể đáp ứng với điều trị bảo tồn, bao gồm nghỉ ngơi tương đối, bảo vệ khớp bằng băng ép và đệm lót, chườm lạnh và dùng thuốc giảm đau. Với những bệnh nhân không có chống chỉ định với thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), chúng tôi thường chỉ định dùng NSAIDs trong một đến hai tuần để giúp giảm viêm và đau (ví dụ: ibuprofen 600 đến 800 mg, uống 3 lần/ngày). (Xem thêm ‘Liệu pháp ban đầu cho mọi bệnh nhân’ ở dưới.)
- Các biện pháp điều trị bổ trợ có thể hữu ích cho một số hội chứng viêm túi hoạt dịch cụ thể (ví dụ: vật lý trị liệu, sử dụng các loại đệm chuyên dụng). (Xem thêm ‘Các hội chứng viêm túi hoạt dịch đặc hiệu’ ở dưới.)
- Tiêm glucocorticoid trong túi hoạt dịch – Đối với hầu hết bệnh nhân bị viêm túi hoạt dịch ở vị trí sâu, chúng tôi đề xuất tiêm glucocorticoid vào túi hoạt dịch như một liệu pháp bổ trợ cùng với NSAIDs thay vì chỉ dùng NSAIDs đơn thuần (Khuyến cáo 2C). Tuyệt đối không tiêm glucocorticoid khi nghi ngờ viêm túi hoạt dịch nhiễm trùng. Việc tiêm vào các túi hoạt dịch nông có thể làm tăng nguy cơ xảy ra biến chứng. (Xem thêm ‘Tiêm glucocorticoid trong túi hoạt dịch’ ở dưới.)