Biểu hiện da của bệnh lao

Phản ứng sau tiêm vaccine Bacille Calmette-Guérin (BCG)

Vaccine Bacille Calmette-Guérin (BCG) được điều chế từ chủng M. bovis sống, giảm độc lực, được sử dụng rộng rãi trên thế giới để tăng cường miễn dịch chống lao. Các biến chứng da liễu sau tiêm BCG hiếm gặp, trong đó phổ biến nhất là phản ứng mô tại chỗ, loét, hình thành áp xe và viêm hạch mủ 13,30. Ngoài ra, một số trường hợp lao da dạng hạch (scrofuloderma), lupus vulgaris, hồng ban cứng Bazin (EIB), lao sẩn hoại tử (papulonecrotic tuberculid) và các tổn thương giống lichen scrofulosorum cũng đã được ghi nhận 23,31,123,142.

Thời gian từ khi tiêm chủng đến khi xuất hiện các tổn thương da dao động từ vài tháng đến vài năm. Biểu hiện lâm sàng phụ thuộc vào độ nhạy cảm cơ địa của bệnh nhân, độc lực của trực khuẩn, liều lượng vaccine và kỹ thuật tiêm 143. (Xem thêm “Phòng ngừa bệnh lao: Tiêm chủng BCG và bổ sung dinh dưỡng”, phần ‘An toàn và tác dụng không mong muốn’.)

TÓM TẮT

Nguyên nhân – Lao là bệnh nhiễm trùng do mycobacteria có thể ảnh hưởng đến nhiều hệ cơ quan. Mycobacterium tuberculosis, một trực khuẩn kháng acid, là tác nhân chính gây ra các biểu hiện lao da. (Xem phần ‘Nguyên nhân’ ở dưới.)

Phân loại – Các biểu hiện lao da thường được chia thành hai nhóm: lao da thực sự và phản ứng lao (tuberculids). (Xem phần ‘Phân loại’ ở dưới.)

Lao da thực sự – Lao da thực sự bao gồm các tình trạng mà tổn thương da là biểu hiện trực tiếp của sự nhiễm trùng tại vị trí đó. Lao da thực sự có thể là kết quả của việc trực khuẩn xâm nhập trực tiếp vào da hoặc lan truyền tại chỗ/theo đường máu từ một ổ lao nội sinh. Đáp ứng miễn dịch của vật chủ đối với M. tuberculosis là yếu tố quan trọng trong sự phát triển của lao da. (Xem phần ‘Lao da thực sự’ ở dưới.)

Phản ứng lao (Tuberculids) – Tuberculids là một nhóm các rối loạn da có thể phản ánh phản ứng quá mẫn với các kháng nguyên của M. tuberculosis. Ba phân nhóm chính của tuberculids là lao sẩn hoại tử (papulonecrotic tuberculid), lichen scrofulosorum và hồng ban cứng Bazin (EIB). Thông thường, không tìm thấy vi khuẩn trong nuôi cấy, phết nhuộm hoặc bệnh phẩm mô bệnh học lấy từ các tổn thương da do phản ứng lao. (Xem phần ‘Phản ứng lao (Tuberculids)’ ở dưới.)

Chẩn đoán – Nhiều phương pháp chẩn đoán được sử dụng để đánh giá bệnh nhân nghi ngờ có biểu hiện lao da. Nuôi cấy mycobacteria là tiêu chuẩn vàng để xác nhận tình trạng nhiễm trùng hoạt động. Các xét nghiệm khác có thể được sử dụng bao gồm phết nhuộm, đánh giá mô bệnh học, thử nghiệm tuberculin, xét nghiệm giải phóng interferon-gamma (IGRA) và xét nghiệm khuếch đại acid nucleic (NAA). (Xem phần ‘Tiếp cận chẩn đoán’ ở dưới.)

Do lao da có biểu hiện rất đa dạng, việc duy trì sự nghi ngờ lâm sàng cao là yếu tố then chốt để đưa ra chẩn đoán chính xác. (Xem thêm phần ‘Lao da thực sự’ và ‘Phản ứng lao (Tuberculids)’ ở dưới.)

Điều trị – Điều trị toàn thân bằng phác đồ đa thuốc là nền tảng trong điều trị các biểu hiện lao da. (Xem phần ‘Tổng quan về điều trị’ ở dưới.)