Nắn kín và bó bột gãy đầu dưới xương cẳng tay ở trẻ em

TÓM TẮT

Chỉ định – Việc nắn kín và bất động chỉ được thực hiện bởi các lâm sàng gia đã qua đào tạo bài bản và có kinh nghiệm. Nắn và bất động là cần thiết đối với các trường hợp gãy đầu dưới cẳng tay kín có di lệch đáng kể hoặc gập góc nặng, bao gồm gãy hoàn toàn có di lệch (hình 1 và hình 7), gãy cành tươi (hình 2) và gãy Salter-Harris loại I hoặc II (hình 3). Khi có nghi ngờ về việc có cần nắn chỉnh hay không ở trẻ em gãy đầu dưới cẳng tay, cần tham vấn ý kiến của bác sĩ chấn thương chỉnh hình có chuyên môn về nhi khoa. (Xem thêm phần ‘Chỉ định’ ở dưới.)

Chống chỉ định – Các chống chỉ định đối với việc bó bột gãy đầu dưới cẳng tay bởi các lâm sàng gia không phải là bác sĩ chấn thương chỉnh hình bao gồm bất kỳ tổn thương nào cần được đánh giá khẩn cấp bởi bác sĩ chấn thương chỉnh hình, đặc biệt là những tổn thương cần phẫu thuật cấp cứu. (Xem thêm phần ‘Chống chỉ định’ ở dưới.)

Các ví dụ bao gồm:

• Gãy hở cần cắt lọc và can thiệp chấn thương chỉnh hình triệt để trong phòng mổ (OR).
• Gãy sụn tăng trưởng đầu dưới xương quay hoặc xương trụ Salter-Harris loại III, IV hoặc V (hình 3, hình 4 và hình 5) cần được nắn chỉnh bởi bác sĩ chấn thương chỉnh hình chuyên khoa nhi.
• Gãy đầu dưới cẳng tay kèm theo trật khớp (cổ tay hoặc khuỷu tay) hoặc gãy trên lồi cầu cũng cần sự can thiệp kịp thời của bác sĩ chấn thương chỉnh hình và thường yêu cầu nắn kín hoặc nắn hở trong phòng mổ.

Chuẩn bị – Lâm sàng gia cần đảm bảo người chăm sóc hiểu rõ các rủi ro của việc nắn chỉnh xương gãy, bao gồm (xem phần ‘Đồng thuận sau khi được giải thích’ ở dưới):

• Tác dụng không mong muốn của an thần trong thủ thuật.
• Nguy cơ mất nắn chỉnh dù đã chăm sóc đúng cách, dẫn đến khả năng phải nắn hở và cố định trong phòng mổ.
• Khả năng xảy ra các kết quả bất lợi về thẩm mỹ hoặc chức năng, chẳng hạn như:
  • Ngừng tăng trưởng đối với gãy Salter-Harris loại I hoặc II.
  • Gãy lại đối với gãy cành tươi hoặc gãy hoàn toàn.
  • Mất khả năng xoay cổ tay đối với gãy hoàn toàn.

Lâm sàng gia phải đảm bảo thực hiện thăm khám thần kinh mạch máu kỹ lưỡng trước khi tiến hành nắn kín.

An thần trong thủ thuật cung cấp hiệu quả giảm đau thích hợp cho nắn chỉnh gãy cẳng tay ở trẻ em và có thể phối hợp thêm với gây tê khối máu tụ hoặc gây tê tĩnh mạch vùng. (Xem thêm phần ‘An thần và giảm đau’ ở dưới.)

Kỹ thuật – Trang thiết bị và kỹ thuật nắn kín gãy đầu dưới cẳng tay cho từng loại gãy cụ thể được mô tả chi tiết trong bài. Máy X-quang tăng sáng truyền hình di động rất hữu ích để kiểm tra mức độ nắn chỉnh trong quá trình thực hiện. Sau khi xương được nắn và bất động, cần chụp X-quang quy ước để xác nhận kết quả nắn chỉnh đạt yêu cầu. (Xem thêm phần ‘Kỹ thuật’ ở dưới.)

Nẹp – Sau khi nắn chỉnh, lâm sàng gia có thể chọn bất động tay bằng nẹp hoặc bó bột. Cách đặt nẹp cho gãy đầu dưới cẳng tay sau nắn sẽ thay đổi tùy theo loại gãy (xem phần ‘Nẹp’ ở dưới):

• Gãy Salter I hoặc II – Nẹp hình kìm (sugar tong splint) (hình 1).
• Gãy cành tươi hoặc gãy hoàn toàn – Chỉ dùng nẹp hình kìm hoặc kết hợp nẹp hình kìm và nẹp dài cánh tay (hình 1 và hình 2). Với sự kết hợp này, nẹp hình kìm nên được đặt trước, sau đó mới đặt nẹp dài cánh tay.

Bó bột – Khi sử dụng bột để bất động gãy đầu dưới cẳng tay, chúng tôi đề xuất bó bột ngắn cánh tay (hình 1) thay vì bó bột dài cánh tay (Khuyến cáo 2C). Bó bột dài cánh tay có thể phù hợp cho trẻ em có cẳng tay quá ngắn để giữ bột hỗ trợ hoặc những trẻ dễ dàng tự tháo bột ngắn (ví dụ: trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ). (Xem thêm phần ‘Bó bột’ ở dưới.)

Để bó bột đúng cách, lâm sàng gia cần thực hiện các bước sau:

• Nếu bó bột dài cánh tay, đặt khuỷu tay ở góc 90 độ trước khi quấn vật liệu bó bột và hạn chế cử động chi trong quá trình thực hiện.
• Bảo vệ da bằng lớp tất stockinette đầu tiên và phủ một lượng bông lót đầy đủ.
• Sử dụng thêm bông lót tại các vùng lồi xương.
• Bó bột cẳng tay ở vị trí trung tính đối với động tác ngửa và sấp bàn tay.
• Đảm bảo tạo hình 3 điểm sao cho tỷ lệ đường kính ngang trên đường kính trước-sau (AP) trên X-quang là 0,7 (hình 6 và hình 8).
• Ở những bệnh nhân dự kiến có sưng nề nhiều (ví dụ: gãy hoàn toàn, gãy cành tươi), hãy xẻ dọc bột ở mặt mu và mặt lòng (hình 9) và quấn băng thun để ngăn ngừa tình trạng bột quá chặt do sưng nề mô.
• Đảm bảo tưới máu tốt, cùng khả năng vận động chủ động và thụ động của các ngón tay và ngón cái sau khi bó bột.

Theo dõi – Thời điểm tái khám chấn thương chỉnh hình phụ thuộc vào phương pháp bất động và loại gãy. (Xem thêm phần ‘Xuất viện và theo dõi’ ở dưới.)

Biến chứng – Bó bột có một số biến chứng tiềm tàng, bao gồm loét do tỳ đè, tổn thương thần kinh mạch máu, hội chứng chèn ép khoang cấp tính và teo cơ do không vận động. Vì vậy, bất kỳ trẻ em nào đang bó bột mà có biểu hiện đau dữ dội, không thể cử động các ngón tay, ngón tay lạnh hoặc tím, hoặc than phiền bị nóng rát, tê rần, mất cảm giác cần được đánh giá ngay lập tức. (Xem thêm phần ‘Biến chứng’ và ‘Thông tin cho bệnh nhân’ ở dưới.)