TÓM TẮT
- Định nghĩa
Chúng tôi định nghĩa giai đoạn hậu sản là 12 tháng đầu sau sinh. Tuy nhiên, các định nghĩa về thời kỳ hậu sản (puerperium) dao động từ 1 đến 12 tháng sau khi sinh con sống. (Xem ‘Định nghĩa giai đoạn hậu sản’ ở dưới.)
- Dịch tễ học
Tỷ lệ hiện mắc trầm cảm đơn cực hậu sản, qua các khảo sát tại nhiều quốc gia và môi trường khác nhau, là khoảng 10% đến 15%; tuy nhiên, tỷ lệ này có xu hướng cao hơn ở các nước thu nhập thấp và trung bình. Khoảng 50% bệnh nhân khởi phát các giai đoạn trầm cảm trước hoặc trong khi mang thai. (Xem ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
- Cơ chế bệnh sinh
Cơ chế bệnh sinh của trầm cảm hậu sản hiện chưa rõ. Các yếu tố có thể liên quan bao gồm tính nhạy cảm về di truyền, những thay đổi nội tiết tố, cũng như các vấn đề về tâm lý và xã hội. (Xem ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)
- Đặc điểm lâm sàng
Các đặc điểm lâm sàng của trầm cảm đơn cực nặng hậu sản tương đương với các đặc điểm của giai đoạn trầm cảm nặng xảy ra ngoài thời kỳ hậu sản (bảng 1). Bệnh lý tâm thần đồng mắc (đặc biệt là các rối loạn lo âu) thường gặp trong trầm cảm đơn cực nặng hậu sản. Các nghiên cứu trên bệnh nhân được điều trị và không điều trị cho thấy giai đoạn trầm cảm nặng hậu sản kéo dài ít nhất một năm ở 30% đến 50% bệnh nhân. (Xem ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)
- Hệ lụy
Trầm cảm hậu sản liên quan đến tình trạng dinh dưỡng và sức khỏe kém ở trẻ, có thể gây cản trở việc nuôi con bằng sữa mẹ, sự gắn kết giữa mẹ và con, việc chăm sóc trẻ sơ sinh cũng như các con khác, và ảnh hưởng đến mối quan hệ với bạn đời. Ngoài ra, trầm cảm hậu sản còn liên quan đến sự phát triển bất thường, suy giảm nhận thức và bệnh lý tâm thần ở trẻ.
Mặc dù tự sát là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở phụ nữ sau sinh, nhưng tỷ lệ tự sát tuyệt đối trong giai đoạn hậu sản là rất thấp. Các nỗ lực tự sát cũng là những sự kiện hiếm gặp trong thời kỳ hậu sản. Trong số phụ nữ sau sinh, ý tưởng tự sát xảy ra ở khoảng 3%. Việc suy nghĩ ám ảnh về việc gây hại cho trẻ có thể xảy ra trong trầm cảm hậu sản, nhưng sát nhi là một sự kiện hiếm gặp và thường có khả năng xảy ra cao hơn ở những phụ nữ có triệu chứng loạn thần. (Xem ‘Hệ lụy’ ở dưới.)
- Khi nào nghi ngờ rối loạn
Trầm cảm hậu sản có thể xuất hiện ở những phụ nữ biểu hiện lo âu về sức khỏe của trẻ, lo lắng về khả năng chăm sóc con, chán nản, thiếu quan tâm đến các hoạt động của trẻ, không đáp ứng với sự hỗ trợ và trấn an, không tuân thủ chăm sóc hậu sản và có rối loạn sử dụng chất. (Xem ‘Khi nào nghi ngờ rối loạn’ ở dưới.)
- Tầm soát
Đối với tất cả phụ nữ sau sinh, chúng tôi đề xuất tầm soát trầm cảm khi có sẵn các dịch vụ để đảm bảo chẩn đoán, điều trị và theo dõi phù hợp (Khuyến cáo 2C). Chúng tôi thường sử dụng Thang đánh giá Trầm cảm Sau sinh Edinburgh tự báo cáo (hình 1A-B). Một lựa chọn thay thế hợp lý là sử dụng Bộ câu hỏi Sức khỏe Bệnh nhân 9 câu (PHQ-9) tự báo cáo (bảng 2). (Xem ‘Tầm soát’ ở dưới.)
- Đánh giá ban đầu
Việc đánh giá ban đầu ở phụ nữ sau sinh nghi ngờ trầm cảm tương tự như ở những người không trong thời kỳ hậu sản. Đặc biệt, việc đánh giá cần tập trung vào nguy cơ tự sát và loạn thần; nếu phát hiện các triệu chứng này, cần chuyển bệnh nhân đến chuyên gia sức khỏe tâm thần. Những bệnh nhân có triệu chứng nặng (ví dụ: ý tưởng tự sát kèm theo kế hoạch và ý định cụ thể, hoặc ảo thanh ra lệnh) cần được chuyển đến khoa cấp cứu.
Chúng tôi đề xuất đánh giá tập trung vào 5 triệu chứng về khí sắc và nhận thức của trầm cảm nặng (bảng 1): khí sắc u uất, mất hứng thú, cảm giác vô dụng hoặc tội lỗi quá mức, suy giảm khả năng tập trung và ra quyết định, cùng ý tưởng và hành vi tự sát. Các triệu chứng thực thể của trầm cảm nặng – thay đổi giấc ngủ, mức năng lượng và sự thèm ăn – thường trùng lặp với những thay đổi quan sát được ở phụ nữ sau sinh không mắc trầm cảm. (Xem ‘Đánh giá ban đầu’ ở dưới và “Tiếp cận bệnh nhân người trưởng thành nghi ngờ trầm cảm”.)
- Chẩn đoán
Tiêu chuẩn chẩn đoán trầm cảm hậu sản tương tự như tiêu chuẩn được sử dụng để chẩn đoán trầm cảm nặng ngoài thời kỳ hậu sản (bảng 1). (Xem ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)
- Chẩn đoán phân biệt
Chẩn đoán phân biệt trầm cảm đơn cực hậu sản bao gồm các thay đổi sinh lý bình thường sau sinh, trầm cảm nhẹ sau sinh (postpartum blues), trầm cảm lưỡng cực, cũng như các rối loạn tâm thần khác. (Xem ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)