Liệu pháp dinh dưỡng y học trong đái tháo đường tuýp 2

TÓM TẮT

Kế hoạch trị liệu dinh dưỡng y khoa – Trị liệu dinh dưỡng y khoa (MNT) là quá trình chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng (RDN) xây dựng chế độ ăn uống cá thể hóa cho bệnh nhân đái tháo đường, dựa trên các yếu tố y khoa, lối sống và đặc điểm cá nhân. Đây là một thành phần không thể thiếu trong quản lý bệnh và giáo dục tự quản lý đái tháo đường. MNT bao gồm năm nội dung chính: quản lý cân nặng và hoạt động thể chất, lượng calo nạp vào, sự ổn định lượng carbohydrate hàng ngày, thành phần dinh dưỡng và thời điểm dùng bữa. (Xem ‘Định nghĩa’ ở dưới.)

MNT cho bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 cần tối ưu hóa việc quản lý các chỉ số “ABC” trong điều trị: hemoglobin glycated (A1C), huyết báp (blood pressure) và cholesterol lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL cholesterol). Kế hoạch chăm sóc dinh dưỡng phải được cá thể hóa cho từng bệnh nhân nhằm kiểm soát các biến chứng hiện có hoặc có nguy cơ xảy ra liên quan đến đái tháo đường và các bệnh đồng mắc khác. (Xem ‘Mục tiêu’ ở dưới.)

Quản lý cân nặng – Cần đặc biệt chú trọng vào lợi ích của việc giảm lượng calo nạp vào và giảm cân ở bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 có thừa cân (chỉ số khối cơ thể [BMI] từ 25 đến 29,9 kg/m²) hoặc béo phì (BMI ≥ 30 kg/m²). Việc duy trì giảm cân dù chỉ từ 5% đến 10% trọng lượng cơ thể ban đầu cũng mang lại tác động tích cực lâu dài đối với nồng độ glucose huyết thanh, rối loạn lipid máu và tăng huyết áp. (Xem ‘Quản lý cân nặng’ ở dưới.)

Hoạt động thể chất, chế độ ăn uống và điều chỉnh hành vi là những thành phần quan trọng trong mọi chương trình giảm cân. Các lựa chọn hỗ trợ giảm cân khác bao gồm điều trị nội khoa (dùng thuốc) và phẫu thuật điều trị béo phì. (Xem ‘Chiến lược giảm cân’ ở dưới và “Béo phì ở người trưởng thành: Tổng quan về quản lý”.)

Tư vấn dinh dưỡng cho mọi bệnh nhân

Sự ổn định lượng carbohydrate – Mặc dù bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 ít nhạy cảm với hạ đường huyết hơn bệnh nhân tuýp 1, nhưng những người điều trị bằng thuốc hạ đường huyết hoặc insulin vẫn có thể đạt được lợi ích từ việc lập kế hoạch bữa ăn để duy trì lượng carbohydrate ổn định. Sự ổn định này cũng hữu ích cho những bệnh nhân có biến thiên đường huyết thất thường hoặc gặp vấn đề về hạ đường huyết. Ngoài ra, việc giảm tổng lượng carbohydrate trong các bữa chính và bữa phụ đã được chứng minh là giúp cải thiện kiểm soát đường huyết và có thể áp dụng linh hoạt trong nhiều mô hình ăn uống khác nhau. (Xem ‘Sự ổn định lượng carbohydrate’ ở dưới.)

Thời điểm dùng bữa – Duy trì thời gian ăn uống ổn định là một khía cạnh quan trọng trong dinh dưỡng cho bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 điều trị bằng thuốc kích thích tiết insulin hoặc các phác đồ insulin truyền thống. Nếu thời gian dùng bữa thay đổi quá nhiều, đường huyết cũng sẽ dao động theo, khiến việc đạt được chỉ số A1C thấp trở nên khó khăn nếu không chấp nhận rủi ro cao về hạ đường huyết. (Xem ‘Thời điểm nạp thực phẩm’ ở dưới.)

Thành phần các chất dinh dưỡng đa lượng – Tác động của một thành phần chế độ ăn cụ thể đối với việc kiểm soát đường huyết và nguy cơ tim mạch hiện vẫn chưa chắc chắn. Thành phần dinh dưỡng đa lượng tối ưu nên được cá thể hóa dựa trên mục tiêu giảm cân, các nhu cầu chuyển hóa khác (ví dụ: tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, bệnh thận) và sở thích thực phẩm. Khuyến khích xây dựng kế hoạch ăn uống bao gồm carbohydrate từ trái cây, rau củ, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và sữa ít béo. Cần phân biệt rõ các loại chất béo trong chế độ ăn: giảm chất béo bão hòa, tránh chất béo hydro hóa, đồng thời duy trì bổ sung các acid béo không bão hòa đơn và omega-3. Lượng protein nạp vào cần phù hợp với tình trạng bệnh lý. (Xem ‘Thành phần các chất dinh dưỡng đa lượng’ ở dưới và ‘Khuyến nghị dinh dưỡng’ ở dưới.)

Hỗ trợ tự quản lý – Việc tự quản lý đái tháo đường có thể được thúc đẩy thông qua mô hình chăm sóc phối hợp lấy bệnh nhân làm trung tâm, dựa trên việc cùng ra quyết định trong lựa chọn điều trị dinh dưỡng, lối sống và theo dõi kế hoạch chăm sóc dinh dưỡng cá thể hóa. Kế hoạch này cần tích hợp và tôn trọng sở thích, nhu cầu, mục tiêu, giá trị cũng như trải nghiệm sống của người bệnh. (Xem ‘Hỗ trợ tự quản lý chế độ ăn’ ở dưới.)