Các nguyên tắc cơ bản trong đọc điện tâm đồ

Sóng T và sóng U

Trên điện tâm đồ (ECG) bình thường, hướng của vectơ sóng T trung bình gần như trùng với hướng của vectơ QRS trung bình. Vì khử cực và tái cực là hai quá trình điện học đối lập, sự đồng nhất về vectơ QRS-T này cho thấy quá trình tái cực bình thường sẽ diễn ra theo hướng ngược lại với khử cực (tức là từ thượng tâm mạc đến nội tâm mạc, hoặc từ mỏm tim về đáy tim).

Sóng U bình thường là một độ lệch nhỏ, tròn (≤ 1 mm) xuất hiện sau sóng T và thường có cùng cực với sóng T. Sự gia tăng biên độ sóng U bất thường thường do tác dụng của thuốc (như ibutilide, dofetilide, sotalol, quinidine, procainamide hoặc disopyramide) hoặc do hạ kali máu. Sóng U rất cao đi kèm với thời gian tái cực thất kéo dài (khoảng QT dài) làm tăng nguy cơ khởi phát xoắn đỉnh (torsades de pointes) – một thể của nhịp nhanh thất đa hình. (Xem “Hội chứng QT kéo dài mắc phải: Định nghĩa, sinh lý bệnh và nguyên nhân” và “Nhịp nhanh thất đa hình do catecholamine”).

TÓM TẮT

• Điện cực và chuyển đạo ECG – ECG truyền thống được ghi bằng 12 chuyển đạo, đặt tại hai tay, hai chân và vùng ngực, thể hiện sự chênh lệch điện thế trong mặt phẳng trán và mặt phẳng ngang của cơ thể. (Xem ‘Điện cực và chuyển đạo ECG’ ở dưới).

• Hình dạng sóng ECG – Các sóng trên ECG được ký hiệu theo thứ tự bảng chữ cái, bắt đầu bằng sóng P, đại diện cho quá trình khử cực tâm nhĩ. Phức bộ QRS đại diện cho quá trình khử cực tâm thất và phức hợp ST-T-U (đoạn ST, sóng T và sóng U) đại diện cho quá trình tái cực tâm thất. Điểm J là điểm nối giữa điểm kết thúc của phức bộ QRS và điểm bắt đầu của đoạn ST. (Xem ‘Hình dạng sóng và các khoảng thời gian trên ECG’ ở dưới).

• Các khoảng thời gian trên ECG – Có bốn nhóm khoảng thời gian chính: R-R (tỷ lệ nghịch với mạch hoặc tần số tim), PR, QRS và QT/QTc. (Xem ‘Hình dạng sóng và các khoảng thời gian trên ECG’ ở dưới).

• Cơ chế hình thành ECG bình thường – ECG có thể được hình dung dưới dạng các vectơ (mũi tên có độ lớn và hướng), đại diện cho định hướng và sự cân bằng của các lực khử cực và tái cực cơ tim được chiếu lên các chuyển đạo ECG. (Xem ‘Cơ chế hình thành ECG bình thường’ ở dưới).