TÓM TẮT
- Phân loại sốc phản vệ do thực phẩm – Thực phẩm có thể gây sốc phản vệ ở những cá thể có cơ chế dị ứng trung gian immunoglobulin E (IgE) sau khi ăn, hoặc khi việc ăn uống kết hợp với vận động (sốc phản vệ phụ thuộc thực phẩm khởi phát do vận động [FDEIA]). Viêm ruột đại tràng do protein thực phẩm, một dạng dị ứng không trung gian IgE, có thể gây ra các phản ứng tụt huyết áp ở trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ. (Xem thêm ‘Phân loại sốc phản vệ do thực phẩm’ ở dưới.)
- Tỷ lệ lưu hành – Dị ứng thực phẩm là nguyên nhân hàng đầu gây sốc phản vệ ngoài bệnh viện ở trẻ em và thanh niên tại các quốc gia phát triển, mặc dù bệnh nhân ở mọi lứa tuổi đều có thể gặp phải. Tỷ lệ nhập viện và thăm khám tại khoa cấp cứu do sốc phản vệ thực phẩm đang có xu hướng gia tăng tại các nước giàu nguồn lực. (Xem thêm ‘Tỷ lệ lưu hành’ ở dưới.)
- Các tác nhân gây khởi phát thường gặp – Các loại thực phẩm thường gây sốc phản vệ trung gian IgE bao gồm lạc, hạt cây, trứng gà, sữa bò, động vật giáp xác, cá và vừng, mặc dù bất kỳ loại thực phẩm nào cũng có thể gây sốc phản vệ ở những người nhạy cảm. (Xem thêm ‘Thực phẩm gây bệnh’ ở dưới.)
- Yếu tố nguy cơ – Các yếu tố nguy cơ của sốc phản vệ do thực phẩm bao gồm hen suyễn kiểm soát kém, dị ứng với một số thực phẩm nguy cơ cao (lạc, hạt cây, hải sản và vừng) và mức độ nhạy cảm cực cao. Mức độ nghiêm trọng của các phản ứng trước đó không giúp dự báo mức độ nghiêm trọng của các phản ứng trong tương lai. (Xem thêm ‘Yếu tố nguy cơ’ ở dưới.)
- Phản ứng tử vong – Sốc phản vệ do thực phẩm gây tử vong ảnh hưởng nghiêm trọng hơn đến thanh thiếu niên và người trẻ tuổi, nguyên nhân chủ yếu có thể liên quan đến các hành vi mạo hiểm. Tử vong thường xảy ra ở những cá nhân trước đó chỉ có các phản ứng nhẹ. Việc chậm trễ trong tiêm epinephrine là một yếu tố nguy cơ quan trọng và có khả năng khắc phục được. (Xem thêm ‘Phản ứng tử vong’ ở dưới.)
- Dấu hiệu và triệu chứng – Phản ứng sốc phản vệ do thực phẩm gây ra các dấu hiệu và triệu chứng tương tự như phản ứng do các tác nhân dị ứng không phải thực phẩm, tuy nhiên các triệu chứng tiêu hóa thường nổi bật hơn (bảng 1). (Xem thêm ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)
- Chẩn đoán – Sốc phản vệ do thực phẩm được chẩn đoán dựa trên lâm sàng, căn cứ vào bệnh sử chi tiết về các sự kiện tiền triệu cùng các dấu hiệu và triệu chứng đặc trưng. Một hội đồng chuyên gia từ nhiều chuyên khoa khác nhau đã thiết lập các tiêu chuẩn lâm sàng để chẩn đoán sốc phản vệ, chia thành ba bệnh cảnh điển hình (bảng 2) 4. (Xem thêm ‘Các vấn đề trong chẩn đoán’ ở dưới.)
- Tự tiêm epinephrine và chuyển chuyên khoa dị ứng – Tất cả bệnh nhân từng gặp sốc phản vệ cần được cung cấp epinephrine tự tiêm và được hướng dẫn cách sử dụng để xử trí kịp thời nếu phản ứng tái phát. Cần sắp xếp chuyển bệnh nhân đến bác sĩ chuyên khoa dị ứng có kinh nghiệm trong chẩn đoán và quản lý các rối loạn dị ứng thực phẩm. (Xem thêm ‘Các vấn đề trong dự phòng và quản lý dài hạn’ ở dưới.)
- Quản lý dài hạn – Dự phòng và quản lý dài hạn sốc phản vệ do thực phẩm bao gồm việc xác định chính xác thực phẩm gây khởi phát, giáo dục bệnh nhân cách tránh tác nhân dị ứng và chuẩn bị sẵn sàng cho các đợt tái phát (vốn thường xuyên xảy ra). (Xem thêm ‘Các vấn đề trong dự phòng và quản lý dài hạn’ ở dưới.)