Theo dõi nồng độ Carbon dioxide (biểu đồ khí carbonic)

TÓM TẮT

Định nghĩa và tổng quan – Theo dõi carbon dioxide (CO₂) là một công cụ chẩn đoán không xâm lấn linh hoạt, cho phép đánh giá liên tục tình trạng thông khí ở cả bệnh nhân đã đặt nội khí quản và chưa đặt nội khí quản. Phương pháp đo nồng độ CO₂ (capnography) cung cấp thông tin tức thời về:

• Thông khí (hiệu quả đào thải CO₂ của hệ hô hấp);
• Tưới máu (hiệu quả vận chuyển CO₂ qua hệ mạch máu);
• Chuyển hóa (hiệu quả sản sinh CO₂ từ quá trình chuyển hóa tế bào).

Bảng tóm tắt các kết quả đo nồng độ CO₂ trong các tình huống lâm sàng khác nhau được trình bày tại (hình 3A-B). (Xem thêm phần ‘Định nghĩa và tổng quan’ ở dưới.)

Nguyên lý hoạt động – Máy đo màu (colorimetric detectors) cung cấp kết quả định tính về nồng độ CO₂ cuối thì thở ra (EtCO₂); máy đo EtCO₂ (capnometry) cung cấp kết quả định lượng EtCO₂; trong khi phương pháp ghi nồng độ CO₂ (capnography) vừa cung cấp kết quả định lượng, vừa hiển thị dạng sóng biến thiên nồng độ CO₂ theo thời gian. (Xem thêm phần ‘Nguyên lý hoạt động’ ở dưới.)

Dạng sóng CO₂ – Biểu đồ CO₂ (capnogram) bao gồm bốn pha: thông khí khoảng chết, pha lên, bình nguyên phế nang và pha xuống trong thì hít vào, được mô tả trong hình (hình 1). (Xem thêm phần ‘Dạng sóng CO2’ ở dưới.)

Ứng dụng lâm sàng – Capnography có giá trị cao nhất tại các khoa cấp cứu và trong dịch vụ cấp cứu ngoại viện để xác nhận vị trí ống nội khí quản (ETT), theo dõi liên tục vị trí ống trong quá trình vận chuyển, đánh giá tình trạng bệnh nhân ngưng tuần hoàn và theo dõi hô hấp cho bệnh nhân được an thần trong thủ thuật. (Xem thêm phần ‘Ứng dụng lâm sàng cho bệnh nhân đặt nội khí quản’ ở dưới.)

Xác nhận vị trí ống nội khí quản (ETT) – Vị trí đặt ETT phải được xác nhận ngay sau mỗi lần đặt nội khí quản, ưu tiên sử dụng capnography dạng sóng. Vai trò của EtCO₂ trong việc xác nhận vị trí ETT được thảo luận trong một mục riêng. (Xem thêm “Xác nhận vị trí đặt ống nội khí quản chính xác ở người lớn”.)

Theo dõi hồi sức trong ngưng tuần hoàn – Đối với bệnh nhân ngưng tuần hoàn, chúng tôi đề nghị sử dụng EtCO₂ để theo dõi hiệu quả hồi sức. Theo dõi EtCO₂ giúp xác định chất lượng ép tim và nhận biết sự phục hồi tuần hoàn tự nhiên. Trong tình trạng ngưng tuần hoàn, EtCO₂ phản ánh lưu lượng máu phổi và được dùng làm thước đo hiệu quả của việc ép tim. Khi CPR hiệu quả giúp tăng cung lượng tim, giá trị EtCO₂ sẽ tăng theo. (Xem thêm phần ‘Hiệu quả của CPR’ ở dưới.)

Đánh giá sự phục hồi tuần hoàn tự nhiên (ROSC) – EtCO₂ cũng là chỉ số sớm nhất báo hiệu sự phục hồi tuần hoàn tự nhiên. Khi tim hoạt động trở lại, cung lượng tim tăng đột ngột dẫn đến tăng tưới máu, từ đó làm tăng nhanh giá trị EtCO₂. (Xem thêm phần ‘Phục hồi tuần hoàn tự nhiên’ ở dưới.)

Theo dõi trong an thần thủ thuật – Chúng tôi khuyến cáo theo dõi liên tục bằng capnography cho tất cả bệnh nhân được an thần và giảm đau trong thủ thuật (PSA). Capnography có thể phát hiện nhanh các biến cố đường thở và hô hấp thường gặp bao gồm: ngừng thở trung ương, ngừng thở tắc nghẽn (tắc nghẽn đường hô hấp trên, co thắt thanh quản), co thắt phế quản và suy hô hấp (sơ đồ 1). Các bằng chứng về việc theo dõi bằng capnography được trình bày riêng. (Xem thêm phần ‘An thần thủ thuật’ ở dưới và “An thần thủ thuật ở người lớn tại khoa cấp cứu: Các cân nhắc chung, chuẩn bị, theo dõi và giảm thiểu biến chứng”, mục ‘Theo dõi’.)

Ứng dụng trên bệnh nhân tự thở – Capnography có thể hỗ trợ theo dõi tình trạng của bệnh nhân co giật, suy hô hấp cấp, hôn mê và toan chuyển hóa. (Xem thêm phần ‘Ứng dụng lâm sàng cho bệnh nhân tự thở’ ở dưới.)

Hạn chế – Capnography hiệu quả nhất khi đánh giá một vấn đề đơn thuần về thông khí, tưới máu hoặc chuyển hóa. Các kết quả capnography trong trường hợp phối hợp nhiều vấn đề về thông khí, tưới máu hoặc chuyển hóa thường khó diễn giải hơn. (Xem thêm phần ‘Hạn chế’ ở dưới.)