Ngộ độc thuốc nhóm Sulfonylurea

TÓM TẮT

Dược lý học – Các thuốc nhóm Sulfonylurea thường được dùng để điều trị đái tháo đường thông qua cơ chế tăng tiết insulin, nhưng đồng thời có thể gây hạ đường huyết. Các yếu tố nguy cơ gây hạ đường huyết khi điều trị bao gồm (xem ‘Dược lý học và độc chất học’ và ‘Động học’ ở dưới):

• Tuổi trên 65
• Sử dụng đồng thời nhiều loại thuốc
• Nhập viện thường xuyên
• Sử dụng các thuốc có thời gian tác dụng kéo dài (ví dụ: glyburide)
• Suy giảm khả năng thanh thải thuốc (ví dụ: suy thận hoặc suy gan)

Tiền sử và thăm khám lâm sàng – Cần khai thác kỹ về liều lượng, thời điểm và lý do uống thuốc, tên thuốc đã dùng và các chất dùng kèm, bao gồm cả các thuốc điều trị đái tháo đường khác. Hạ đường huyết thường biểu hiện bằng các triệu chứng thần kinh và thần kinh thực vật. Phổ biến nhất là lú lẫn, thay đổi tính cách, vã mồ hôi và run rẩy, tuy nhiên các triệu chứng này có thể bị che lấp bởi các chất dùng kèm. (Xem ‘Bệnh sử và khám thực thể’ ở dưới.)

Đánh giá cận lâm sàng – Đối với bệnh nhân quá liều cố ý hoặc có nguy cơ ngộ độc bởi các tác nhân khác, cần thực hiện các xét nghiệm sau: đo đường huyết mao mạch, điện giải đồ, nồng độ acetaminophen và salicylate, creatinine huyết thanh, điện tâm đồ và xét nghiệm thử thai nếu phù hợp. (Xem ‘Đánh giá xét nghiệm’ ở dưới.)

Xử trí

Hạ đường huyết – Khi xác định bệnh nhân hạ đường huyết, tiến hành truyền glucose tĩnh mạch (0,5 đến 1 g/kg) để nâng đường huyết cấp tốc. Ở người lớn, liều bolus ban đầu thường là 25 g (50 mL) dung dịch glucose 50% (D50W). Ở trẻ em, sử dụng dung dịch glucose 25%, trong khi ở trẻ nhũ nhi và trẻ sơ sinh, sử dụng dung dịch glucose 10%. (Xem ‘Hạ đường huyết’ ở dưới.)

Sau khi điều trị, tiếp tục theo dõi đường huyết mao mạch 2 lần, mỗi lần cách nhau 30 phút. Nếu đường huyết bệnh nhân duy trì ở mức ổn định, có thể kiểm tra glucose huyết thanh mỗi 4 đến 6 giờ sau đó.

Quá liều cố ý – Đối với bệnh nhân quá liều sulfonylurea và có triệu chứng hạ đường huyết, chúng tôi khuyến cáo điều trị bằng octreotide (Khuyến cáo 2C) kết hợp với glucose tĩnh mạch thay vì chỉ dùng glucose đơn thuần. Ở người lớn, liều octreotide là 50 đến 100 mcg tiêm bắp hoặc tiêm dưới da mỗi 6 giờ; ở trẻ em, liều dùng là 1 đến 1,5 mcg/kg (tối đa 50 mcg) mỗi 6 giờ. (Xem ‘Quá liều cố ý có triệu chứng’ ở dưới.)

Hạ đường huyết trong liều điều trị – Với bệnh nhân bị một đợt hạ đường huyết đơn lẻ khi đang dùng sulfonylurea đúng liều điều trị (không phải quá liều), hướng xử trí bao gồm: truyền glucose tĩnh mạch, sau đó cho ăn bữa ăn giàu calo, ngưng thuốc sulfonylurea và theo dõi sát đường huyết huyết thanh tại bệnh viện trong 24 giờ. Nếu bệnh nhân xuất hiện đợt hạ đường huyết thứ hai, chúng tôi khuyến cáo điều trị bằng octreotide tương tự như cách xử trí quá liều nêu trên. (Xem ‘Hạ đường huyết một đợt không cố ý’ ở dưới.)

Bác sĩ chăm sóc ban đầu có thể cân nhắc cho xuất viện đối với những bệnh nhân quen thuộc đến khám với các triệu chứng hạ đường huyết nhẹ trong khi dùng liều điều trị, với điều kiện: triệu chứng nhẹ và đã hết, tiền sử rõ ràng là do ăn uống không đủ trước khi bị hạ đường huyết, đường huyết huyết thanh duy trì trên 80 mg/dL, có người chăm sóc có trách nhiệm và đã sắp xếp lịch tái khám. (Xem ‘Hạ đường huyết một đợt không cố ý’ ở dưới.)

Lưu ý ở trẻ em – Đối với trẻ em tiếp xúc với sulfonylurea nhưng không có triệu chứng, chúng tôi khuyến cáo theo dõi tại bệnh viện từ 12 đến 24 giờ. Nếu việc theo dõi 12 giờ dẫn đến xuất viện vào ban đêm, bệnh nhân nên được theo dõi cho đến sáng. Việc theo dõi trong ngày có thể phù hợp với một số bệnh nhân uống các dạng thuốc giải phóng tức thời, đặc biệt khi việc vận chuyển đến cơ sở cấp cứu không khả thi về mặt hậu cần. Hạ đường huyết muộn đã được ghi nhận sau khi uống nhiều loại thuốc khác nhau, và chỉ một viên sulfonylurea liều thấp 2 mg cũng có thể gây hạ đường huyết ở trẻ nhỏ. Nếu bệnh nhân xuất hiện hạ đường huyết, tiến hành điều trị theo phác đồ chuẩn. (Xem ‘Các lưu ý về nhi khoa’ và ‘Hạ đường huyết’ ở dưới.)