TÓM TẮT
Dịch tễ học – Hồng ban nút (EN) là một thể viêm mô mỡ dưới da với các đặc điểm của phản ứng quá mẫn muộn. EN thường gặp nhất ở phụ nữ trong độ tuổi từ 20 đến 40, nhưng có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và cả nam giới. (Xem thêm ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
Nguyên nhân – Nhiều tình trạng khác nhau có thể khởi phát EN, chẳng hạn như nhiễm trùng, phơi nhiễm thuốc, bệnh sarcoidosis, bệnh viêm ruột, thai kỳ và bệnh lý ác tính (bảng 1). Nhiều trường hợp không rõ nguyên nhân. EN có thể xuất hiện sau giai đoạn tiền triệu bao gồm sốt, mệt mỏi và các triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp trên. (Xem thêm ‘Căn nguyên’ ở dưới.)
Biểu hiện lâm sàng – EN điển hình biểu hiện bằng các nốt đỏ, ấn đau ở vùng cẳng chân (hình 1A-D). Ít phổ biến hơn, các nốt này có thể xuất hiện ở đùi, cánh tay, bắp chân, mông hoặc mặt (hình 2). Bệnh nhân có thể kèm theo sốt và đau khớp. (Xem thêm ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)
Chẩn đoán – Chẩn đoán EN thường có thể được xác định dựa trên bệnh sử và thăm khám lâm sàng. Sinh thiết có giá trị trong các trường hợp không điển hình. Hình ảnh mô bệnh học đặc trưng là viêm mô mỡ vách (septal panniculitis) không kèm viêm mạch. (Xem thêm ‘Chẩn đoán’ và ‘Giải phẫu bệnh’ ở dưới.)
Điều trị
- Biện pháp chung – EN thường tự khỏi trong vòng vài tuần. Nâng cao chân, nghỉ ngơi và dùng băng ép giúp giảm triệu chứng. Cần điều trị bệnh lý nền đi kèm và ngừng các thuốc gây bệnh nếu khả thi. (Xem thêm ‘Các biện pháp chung’ ở dưới.)
- Bệnh nhân cần giảm triệu chứng thêm – Đối với những bệnh nhân cần giảm triệu chứng nhiều hơn, chúng tôi đề xuất sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAID) hoặc kali iod là liệu pháp hàng một (Khuyến cáo 2C). Chúng tôi sử dụng NSAID làm lựa chọn hàng đầu cho hầu hết bệnh nhân EN và thường dành kali iod cho những trường hợp cần đáp ứng nhanh. (Xem thêm ‘Liệu pháp bước một’ ở dưới.)
- Bệnh nhân không đáp ứng với NSAID hoặc kali iod và bệnh nhân có triệu chứng nặng – Với những bệnh nhân không đáp ứng với NSAID, kali iod hoặc có các triệu chứng nặng gây suy nhược, chúng tôi đề xuất một liệu trình ngắn glucocorticoid toàn thân (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm ‘Điều trị’ ở dưới.)
- Bệnh nhân hồng ban nút kháng trị, mạn tính hoặc tái phát – Một số ít bệnh nhân có biểu hiện EN kháng trị, mạn tính hoặc tái phát. Các lựa chọn điều trị ưu tiên cho nhóm đối tượng này bao gồm dapsone, colchicine và hydroxychloroquine. (Xem thêm ‘Bệnh kháng trị, mãn tính hoặc tái phát’ ở dưới.)