TÓM TẮT
Bối cảnh lâm sàng – Adrenarche (giai đoạn dậy thì tuyến thượng thận) là sự gia tăng nồng độ androgen thượng thận theo quá trình trưởng thành, được đánh dấu bằng sự gia tăng nồng độ dehydroepiandrosterone sulfate (DHEAS) trong huyết thanh. Chỉ số này có thể đo được bằng phương pháp miễn dịch phóng xạ vào khoảng 6 tuổi, hoặc sớm hơn nếu sử dụng phương pháp sắc ký lỏng ghép nối khối phổ. Các biểu hiện lâm sàng của adrenarche thường xuất hiện ngay sau khi bắt đầu dậy thì, nhưng đôi khi có thể xảy ra trước đó do đây là hai quá trình phát triển độc lập. (Xem thêm ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
Sinh lý học – Những thay đổi về sinh hóa trong giai đoạn adrenarche là kết quả của sự thay đổi về chất trong đáp ứng bài tiết đối với hormone adrenocorticotropic (ACTH), do sự phát triển của vùng lưới (zona reticularis) (hình 4). (Xem thêm ‘Sinh lý học’ ở dưới.)
Sau adrenarche, ACTH gây ra sự gia tăng không tương xứng nồng độ dehydroepiandrosterone (DHEA) huyết thanh và các tiền chất delta-5-3-beta-hydroxysteroid (ví dụ: 17-hydroxypregnenolone) so với nồng độ testosterone, androstenedione huyết thanh và các tiền chất delta-4-3-ketosteroid của chúng (ví dụ: 17-hydroxyprogesterone và androstenedione). Ngược lại, việc ức chế ACTH bằng cách sử dụng glucocorticoid sẽ ức chế DHEAS mạnh hơn so với cortisol. (Xem thêm ‘Tổng quan’ ở dưới.)
Tín hiệu ACTH là cần thiết cho sự phát triển của vùng bó (zona fasciculata) và vùng lưới (zona reticularis), cũng như cho sự bài tiết steroid của các vùng này. Cân nặng lúc sinh có mối tương quan nghịch với sự phát triển của adrenarche. Trong khi đó, sự tăng trưởng cơ thể sau sinh, béo phì và nồng độ prolactin có mối tương quan thuận với quá trình này. (Xem thêm ‘Điều hòa sự tăng trưởng, phát triển và chức năng của vùng lưới/adrenarche’ ở dưới.)
Những thay đổi này liên quan đến sự phát triển của vùng lưới và mô hình biểu hiện enzyme steroid đặc trưng: giảm 3-beta-hydroxysteroid dehydrogenase type 2 (do gene HSD3B2 mã hóa) đồng thời tăng cytochrome b5 (do gene CYB5A mã hóa), sulfotransferase 2A1 (do gene SULT2A1 mã hóa) và tăng 17-beta-hydroxysteroid dehydrogenase type 5 (do gene AKR1C3 mã hóa). (Xem thêm ‘Cơ sở của các thay đổi sinh hóa trong adrenarche’ ở dưới.)
Các steroid 19-carbon (C19) oxy hóa tại vị trí 11, đặc biệt là 11-beta-hydroxyandrostenedione và chất chuyển hóa hoạt tính 11-ketotestosterone, được xác định là các steroid đặc trưng của giai đoạn adrenarche. Ở trẻ em trong giai đoạn adrenarche, 11-ketotestosterone đóng góp vào hoạt tính sinh học androgen trong huyết thanh tương đương hoặc nhiều hơn so với testosterone. (Xem thêm ‘Đóng góp của hormone adrenarche đối với các androgen có hoạt tính sinh học’ ở dưới.)
Biểu hiện lâm sàng – Các androgen trong giai đoạn adrenarche thường thúc đẩy sự phát triển của tuyến bã nhờn và tuyến mồ hôi đầu tiết (apocrine) vào giai đoạn giữa thời thơ ấu, đồng thời góp phần hình thành lông mu (pubarche). Hiện chưa rõ liệu adrenarche có đóng vai trò trong việc tăng mật độ khoáng xương và hình thành các kiểu hành vi tiền dậy thì hay không. (Xem thêm ‘Biểu hiện lâm sàng của adrenarche’ ở dưới.)