Yếu tố nguy cơ, bệnh đồng mắc và hệ lụy của mất ngủ ở người lớn

TÓM TẮT

• Dịch tễ học – Khoảng 1/3 đến 2/3 người trưởng thành ghi nhận các triệu chứng mất ngủ ở mọi mức độ nghiêm trọng, trong đó khoảng 10% đến 15% mắc chứng mất ngủ mãn tính gây ảnh hưởng đến hoạt động ban ngày. Tình trạng mất ngủ đặc biệt phổ biến ở người cao tuổi và phụ nữ. (Xem thêm ‘Dịch tễ học’ và ‘Các yếu tố nội tại và di truyền’ ở dưới.)
• Yếu tố nguy cơ và bệnh đồng mắc – Các yếu tố nguy cơ gây mất ngủ bao gồm: tuổi cao, giới nữ, tiền sử bản thân hoặc gia đình mất ngủ, cô lập xã hội, căng thẳng trong cuộc sống, đau mãn tính, rối loạn tâm thần, các bệnh lý nội khoa và thần kinh mãn tính, một số loại thuốc, rối loạn sử dụng rượu và chất gây nghiện, cùng các rối loạn giấc ngủ khác (bảng 1). Để điều trị thành công, cần chú trọng vào cả tình trạng mất ngủ lẫn các bệnh đồng mắc liên quan. (Xem thêm ‘Yếu tố nguy cơ và bệnh đồng mắc’ ở dưới.)
• Rối loạn tâm thần – Khoảng một nửa số bệnh nhân mất ngủ mãn tính có kèm theo rối loạn tâm thần, và đa số những người mắc rối loạn tâm thần đều gặp tình trạng mất ngủ. Các bệnh đồng mắc thường gặp bao gồm rối loạn khí sắc, rối loạn sử dụng chất và rối loạn stress sau sang chấn. (Xem thêm ‘Rối loạn tâm thần’ ở dưới.)
• Bệnh lý nội khoa – Các bệnh lý nội khoa có nguy cơ cao gây mất ngủ mãn tính bao gồm bệnh phổi, tăng huyết áp, đái tháo đường, ung thư, đau mãn tính và suy tim. (Xem thêm ‘Bệnh lý nội khoa’ ở dưới.)
• Rối loạn thần kinh – Các bệnh thoái hóa thần kinh, bao gồm sa sút trí tuệ và bệnh Parkinson, thường đi kèm với rối loạn giấc ngủ và mất ngủ mãn tính. (Xem thêm ‘Rối loạn thần kinh’ ở dưới.)
• Thuốc – Thuốc và các chất kích thích góp phần gây ra tình trạng mất ngủ mãn tính ở nhiều bệnh nhân. Các nhóm thuốc thường liên quan bao gồm thuốc kích thích hệ thần kinh trung ương, một số thuốc chống trầm cảm, glucocorticoid, rượu, thuốc lá và caffeine.
• Các rối loạn giấc ngủ khác – Triệu chứng mất ngủ thường xuất hiện đồng thời với các rối loạn giấc ngủ khác, đặc biệt là hội chứng ngưng thở khi ngủ, hội chứng chân không yên (RLS) và rối loạn nhịp thức-ngủ sinh học.
• Hệ lụy bất lợi – Mất ngủ là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng liên quan đến nhiều kết cục bất lợi, bao gồm các rối loạn tâm thần, bệnh thoái hóa thần kinh, tự sát, tự điều trị bằng rượu và các chất gây nghiện, tăng huyết áp, bệnh tim mạch và đái tháo đường. (Xem thêm ‘Hệ lụy bất lợi’ ở dưới.)