TÓM TẮT
Tổng quan – Rạn da (striae distensae) là một dạng sẹo ở lớp trung bì, thường biểu hiện dưới dạng các dải sọc màu đỏ, tím hoặc giảm sắc tố. Các yếu tố nguy cơ bao gồm thai kỳ, tuổi dậy thì, tiếp xúc với thuốc (ví dụ: corticosteroid dùng tại chỗ hoặc toàn thân), bệnh lý nền (ví dụ: hội chứng Cushing hoặc hội chứng Marfan) và phẫu thuật (ví dụ: nâng ngực). (Xem ‘Dịch tễ học và yếu tố nguy cơ’ ở dưới.)
Cơ chế bệnh sinh – Cơ chế bệnh sinh của rạn da hiện chưa được hiểu rõ. Các lực cơ học tác động lên da, những thay đổi nội tại về cấu trúc hoặc chức năng da và các yếu tố nội tiết có thể đóng một vai trò nhất định. (Xem ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)
Biểu hiện lâm sàng – Rạn da có hai thể lâm sàng chính là rạn da đỏ (striae rubra) và rạn da trắng (striae alba). Rạn da đỏ xuất hiện trước, đặc trưng bởi màu đỏ đến tím (hình 1A-C). Theo thời gian, rạn da đỏ sẽ tiến triển thành các mảng giảm sắc tố, teo da và giống sẹo, được gọi là rạn da trắng (hình 2A-B). Các vị trí thường gặp là bụng, vú, mặt trong cánh tay, hông, thắt lưng, mông và đùi. (Xem ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)
Chẩn đoán – Việc chẩn đoán rạn da thường dễ dàng thực hiện thông qua thăm khám lâm sàng. Sinh thiết da thường không cần thiết. Chẩn đoán phân biệt quan trọng nhất là tình trạng thoái hóa sợi chun khu trú dạng dải (linear focal elastosis). (Xem ‘Chẩn đoán’ và ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)
Điều trị – Điều trị rạn da là tùy chọn. Do thiếu hụt các thử nghiệm lâm sàng chất lượng cao, hiện vẫn còn nhiều tranh luận về phương pháp điều trị tối ưu (sơ đồ 1). (Xem ‘Điều trị’ ở dưới.)
Rạn da đỏ – Đối với những bệnh nhân rạn da đỏ có nhu cầu điều trị, chúng tôi đề xuất liệu pháp laser xung nhuộm (pulsed dye laser) là lựa chọn khởi đầu thay vì các phương pháp khác (Khuyến cáo 2C). Với những bệnh nhân muốn tránh laser, tretinoin tại chỗ là một lựa chọn thay thế hợp lý. Tuy nhiên, nhược điểm của tretinoin là yêu cầu tuân thủ điều trị hàng ngày trong nhiều tháng và có khả năng gây kích ứng da. (Xem ‘Laser xung nhuộm’ và ‘Retinoids tại chỗ’ ở dưới.)
Rạn da trắng – Đối với bệnh nhân rạn da trắng, chúng tôi đề xuất liệu pháp laser phân đoạn (fractional laser) hoặc lăn kim (microneedling) là phương pháp điều trị khởi đầu (Khuyến cáo 2B). Lăn kim được ưu tiên hơn laser phân đoạn đối với bệnh nhân có kiểu da (phototype) từ IV đến VI do nguy cơ tăng sắc tố sau laser cao hơn ở nhóm đối tượng này.
Chúng tôi sử dụng lăn kim kết hợp sóng cao tần (RF microneedling) thay vì các phương pháp lăn kim khác nếu có sẵn thiết bị. Laser phân đoạn không xâm lấn thường được ưu tiên hơn laser phân đoạn xâm lấn do nguy cơ biến chứng thấp hơn và thời gian hồi phục ngắn hơn.