Rối loạn thách thức chống đối: Dịch tễ học, biểu hiện lâm sàng, diễn tiến và chẩn đoán

TÓM TẮT

• Rối loạn thách thức chống đối (ODD) – ODD là một rối loạn thường khởi phát từ độ tuổi mầm non, nhưng có thể chỉ được chẩn đoán muộn hơn ở thời kỳ nhi đồng, vị thành niên hoặc thậm chí là tuổi trưởng thành. Các triệu chứng gây ra xung đột với người lớn hoặc bạn bè, dẫn đến suy giảm chức năng trong môi trường gia đình, nhà trường hoặc cộng đồng. (Xem thêm mục ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
• Tỷ lệ hiện mắc – Tỷ lệ hiện mắc ODD dao động từ 1% đến 10%. Trước tuổi vị thành niên, rối loạn này phổ biến ở nam giới hơn nữ giới, nhưng sự khác biệt này không nhất quán trong các giai đoạn sau đó. (Xem thêm mục ‘Tỷ lệ hiện mắc’ ở dưới.)
• Các yếu tố tương quan kinh tế – xã hội – Các hành vi chống đối xã hội (ví dụ: hành vi hung tính hoặc vi phạm quy định) thường gặp trong ODD và có mối tương quan mức độ nhẹ với tình trạng kinh tế – xã hội thấp. (Xem thêm mục ‘Tình trạng kinh tế xã hội và các yếu tố tương quan khác’ ở dưới.)
• Biểu hiện lâm sàng – Đặc điểm nổi bật của ODD là một mô hình kéo dài (ít nhất 6 tháng) của tâm trạng giận dữ hoặc dễ kích động, hành vi tranh luận hoặc thách thức, và tính thù hằn. Để chẩn đoán ODD, các triệu chứng phải xuất hiện trong mối quan hệ với những người khác ngoài anh chị em ruột. (Xem thêm mục ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)
• Các chiều triệu chứng – Những bệnh nhân có đặc điểm dễ kích động thường kèm theo các triệu chứng như lo âu hoặc trầm cảm (tức là các rối loạn nội hóa), những triệu chứng này có thể xuất hiện trong suốt quá trình bệnh. Ngược lại, những bệnh nhân thiên về hành vi thách thức thường đi kèm với các vấn đề về chú ý, lạm dụng chất và/hoặc rối loạn hành vi (tức là các rối loạn ngoại hóa). (Xem thêm mục ‘Các chiều triệu chứng’ ở dưới.)
• Diễn tiến – Các triệu chứng ODD thường bắt đầu xuất hiện từ tuổi mầm non. Một số trẻ (không phải tất cả), đặc biệt là những trẻ có triệu chứng hành vi thách thức, sẽ tiến triển thành rối loạn hành vi và rối loạn lạm dụng chất. Tương tự, những trẻ có triệu chứng dễ kích động có thể phát triển các rối loạn khí sắc và/hoặc rối loạn lo âu. Trẻ em và vị thành niên mắc ODD có nguy cơ cao suy giảm chức năng trong các mối quan hệ, giáo dục và công việc khi trưởng thành. (Xem thêm mục ‘Diễn tiến’ ở dưới.)
• Đánh giá – Chúng tôi đánh giá ODD thông qua khai thác chi tiết tiền sử y khoa và tâm thần, bao gồm các cuộc phỏng vấn có cấu trúc hoặc bán cấu trúc với cha mẹ, người chăm sóc và giáo viên của trẻ. Các bảng câu hỏi triệu chứng hoặc thang đánh giá thường là công cụ bổ trợ hoặc thay thế hữu ích cho các cuộc phỏng vấn này. (Xem thêm mục ‘Đánh giá’ ở dưới.)
• Chẩn đoán phân biệt – Chúng tôi phân biệt ODD với các rối loạn khác có biểu hiện tương tự hoặc chồng lấp thông qua khai thác tiền sử và đánh giá chi tiết. Các rối loạn này bao gồm rối loạn hành vi, rối loạn thích ứng, rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), rối loạn stress sau sang chấn (PTSD), các rối loạn khí sắc, rối loạn điều chỉnh khí sắc gây rối và rối loạn bùng phát ngắt quãng. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)