Bệnh lý gân bánh chè

TÓM TẮT

Dịch tễ học và các yếu tố nguy cơ – Bệnh lý gân bánh chè là một tình trạng phổ biến, chủ yếu ảnh hưởng đến các vận động viên tham gia các môn thể thao đòi hỏi nhảy nhiều (ví dụ: bóng chuyền) hoặc tăng và giảm tốc nhanh (ví dụ: bóng rổ). Khối lượng tập luyện cao, kỹ thuật tiếp đất kém (ví dụ: kiểm soát thân mình kém, gập hông và gập gối tối thiểu) và hạn chế vận động (ví dụ: giảm gập lưng cổ chân, căng cơ hamstring và cơ tứ đầu đùi) có thể là những yếu tố góp phần. (Xem thêm mục ‘Dịch tễ học’, ‘Yếu tố nguy cơ’ và ‘Giải phẫu và cơ sinh học’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng và thăm khám thực thể – Các đặc điểm điển hình bao gồm đau và ấn đau khu trú tại cực dưới xương bánh chè, cùng với tình trạng đau liên quan đến tải trọng, tăng lên khi tăng yêu cầu đối với các cơ duỗi gối, đặc biệt là trong các hoạt động như nhảy hoặc nhảy lò cò. Triệu chứng khởi phát từ từ, thường bắt đầu sau khi tăng đột ngột khối lượng tập luyện hoặc thay đổi mặt sân thi đấu, và tăng dần trong nhiều tuần đến nhiều tháng. Cơn đau thường xuất hiện ngay khi gân bánh chè chịu tải và thuyên giảm khi nghỉ ngơi. Nghiệm pháp squat một chân trên mặt phẳng nghiêng (hình 3) thường gây đau khu trú nhiều ở giai đoạn đầu của quá trình gập gối.

Chẩn đoán hình ảnh và chẩn đoán – Ngoại trừ siêu âm tại giường, chẩn đoán hình ảnh nói chung không được chỉ định, vì trong hầu hết các trường hợp, chẩn đoán có thể được xác lập chỉ dựa trên bệnh sử và kết quả thăm khám lâm sàng.

Chẩn đoán phân biệt – Chẩn đoán phân biệt bao gồm hội chứng đau bánh chè – đùi, viêm túi hoạt dịch khớp gối, bong điểm bám lồi củ chày (Osgood-Schlatter), bong điểm bám cực dưới xương bánh chè (Sinding-Larsen-Johansson) và các tình trạng khác. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)

Xử trí – Xử trí ban đầu bao gồm giảm đau và xác định xem các triệu chứng có khiến bệnh nhân cần phải tạm ngừng các hoạt động chịu tải cụ thể hoặc ngừng tham gia thể thao hay không. Đối với quản lý dài hạn, chúng tôi đề xuất chương trình vật lý trị liệu bao gồm các bài tập rèn luyện sức mạnh tiến triển từ đẳng trường sang động lực, thay vì một chương trình tập trung vào các bài tập ly tâm (eccentric) hoặc các bài tập khác (Khuyến cáo 2C). Chương trình ưu tiên của các tác giả được tóm tắt trong bảng sau (bảng 1); chi tiết về chương trình, bao gồm mô tả các bài tập và các lựa chọn thay thế, được cung cấp trong văn bản. Rất ít khi cần can thiệp phẫu thuật. (Xem thêm mục ‘Quản lý đau và tải trọng ban đầu’ và ‘Phục hồi chức năng: Tập luyện sức mạnh và tăng tải trọng gân tiến triển’ ở dưới.)

Quay lại thể thao hoặc lao động nặng – Quá trình phục hồi chức năng thường kéo dài ít nhất ba tháng. Các tiêu chí sau đây cần được đáp ứng trước khi bệnh nhân quay lại thể thao hoặc lao động nặng:

• Vận động khớp gối hết tầm và không đau
• Sức mạnh cơ dạng hông, cơ tứ đầu đùi, cơ hamstring và cơ bắp chân xấp xỉ bằng với bên không tổn thương
• Có khả năng thực hiện tất cả các tác vụ đặc thù của thể thao hoặc công việc với điểm số trên thang nhìn (VAS) ≤ 2 (thang điểm từ 0 đến 10)