Đặt catheter tĩnh mạch dưới đòn

TÓM TẮT

Catheter tĩnh mạch dưới đòn – Catheter tĩnh mạch trung tâm tạo đường truyền tĩnh mạch ổn định, cho phép theo dõi huyết động và lấy mẫu máu. Tĩnh mạch dưới đòn là vị trí tiếp cận đáng tin cậy để đặt catheter tạm thời, lâu dài hoặc đưa các thiết bị y tế vào cơ thể. Có nhiều phương pháp tiếp cận giải phẫu tĩnh mạch dưới đòn khác nhau; việc lựa chọn phương pháp cần được cá thể hóa tùy theo tình trạng lâm sàng của bệnh nhân. (Xem thêm mục ‘Giới thiệu’ ở dưới.)

Tư thế bệnh nhân – Khi tiếp cận tĩnh mạch dưới đòn, bệnh nhân thường nằm ngửa hoặc nằm tư thế Trendelenburg, hai tay đặt sát thân mình (khép), vai giữ ở vị trí trung tính hoặc hơi thấp. Khi nằm nghiêng Trendelenburg, vai có xu hướng dồn về phía đầu; điều này cần được điều chỉnh bằng cách nhờ trợ thủ tại giường kéo nhẹ tay bệnh nhân về phía chân. (Xem thêm mục ‘Tư thế’ ở dưới.)

Lựa chọn vị trí – Tiếp cận tĩnh mạch dưới đòn bên trái thường có tỷ lệ đặt catheter sai vị trí và tổn thương mạch máu thấp hơn. Vị trí này cũng được ưu tiên khi cần tiếp cận tim nhanh chóng (ví dụ: đặt máy tạo nhịp tạm thời qua tĩnh mạch và đặt catheter động mạch phổi) vì dây dẫn (guidewire) và catheter dễ dàng đi vào tĩnh mạch chủ trên và tim phải hơn. (Xem thêm mục ‘Lựa chọn vị trí tĩnh mạch dưới đòn’ ở dưới.)

Đặt catheter – Catheter tĩnh mạch dưới đòn được đặt theo quy trình từng bước như đã mô tả ở trên. (Xem thêm mục ‘Đặt catheter’ ở dưới.)

Việc chọc nhầm động mạch dưới đòn trong quá trình tìm tĩnh mạch không phải là hiếm; trường hợp này cần rút kim và ép tại chỗ trong 5 đến 10 phút. Việc nâng cánh tay cùng bên lên cao có thể giúp ép tĩnh mạch. Nếu xác định catheter đã đi vào động mạch, nên lưu catheter tại chỗ và hội chẩn với bác sĩ ngoại tổng quát hoặc ngoại mạch máu. (Xem thêm mục ‘Kỹ thuật tiếp cận’ và ‘Xác nhận tĩnh mạch’ ở dưới.)

Xác nhận vị trí tĩnh mạch – Sau thủ thuật, thường chụp X-quang ngực để xác nhận vị trí catheter và loại trừ tràn khí màng phổi. Đầu xa của catheter nên nằm ở phần thấp của tĩnh mạch chủ trên; một số hướng dẫn khuyến cáo đầu catheter phải nằm ngoài tâm nhĩ phải và phía trên điểm phản chiếu màng ngoài tim để giảm thiểu nguy cơ biến chứng tim mạch. (Xem thêm mục ‘Xác nhận vị trí catheter dưới đòn’ ở dưới.)

Trong trường hợp cần sử dụng catheter ngay, vị trí trong tĩnh mạch (nhưng không phải vị trí đầu catheter) có thể được xác nhận thông qua đo áp lực tĩnh mạch trung tâm, theo dõi dạng sóng tĩnh mạch trung tâm hoặc siêu âm. Siêu âm tại giường hiện đang được nghiên cứu như một phương pháp thay thế để xác nhận vị trí đặt catheter và phát hiện tràn khí màng phổi. (Xem thêm mục ‘Vị trí và chẩn đoán hình ảnh tối ưu’ ở dưới.)

Nếu catheter dưới đòn đặt quá sâu, có thể rút bớt tại giường bằng kỹ thuật vô khuẩn. Nếu catheter đặt không đủ sâu hoặc sai vị trí, cần điều chỉnh lại catheter thông qua dây dẫn trong điều kiện vô khuẩn. Phần catheter nằm ngoài cơ thể là không vô khuẩn và tuyệt đối không được đẩy ngược vào trong cơ thể bệnh nhân. (Xem thêm mục ‘Sai vị trí’ ở dưới.)