Định nghĩa, phân loại, nguyên nhân và sinh lý bệnh của sốc ở người lớn

TÓM TẮT

Định nghĩa – Sốc được định nghĩa là tình trạng thiếu oxy tế bào và mô do giảm cung cấp oxy, tăng tiêu thụ oxy, sử dụng oxy không hiệu quả hoặc kết hợp cả ba yếu tố trên. “Sốc chưa phân biệt” dùng để chỉ tình trạng đã xác định được sốc nhưng chưa rõ nguyên nhân. (Xem ‘Định nghĩa’ ở dưới.)

Phân loại – Hiện có bốn loại sốc được công nhận. Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân có sự kết hợp của nhiều hơn một dạng sốc được liệt kê dưới đây (bảng 1):

• Sốc phân bố có nhiều nguyên nhân, bao gồm sốc nhiễm khuẩn, hội chứng đáp ứng viêm hệ thống (SIRS; ví dụ: viêm tụy), sốc thần kinh, sốc phản vệ, sốc do độc tố và sốc nội tiết (ví dụ: cơn suy thượng thận cấp).
• Sốc tim có thể do bệnh lý cơ tim (ví dụ: nhồi máu cơ tim), do rối loạn nhịp (ví dụ: nhịp nhanh thất kéo dài) hoặc do bất thường cơ học (ví dụ: đứt van tim cấp).
• Sốc giảm thể tích có thể do mất máu (ví dụ: chấn thương) hoặc mất dịch không do xuất huyết (ví dụ: tiêu chảy).
• Sốc tắc nghẽn có thể liên quan đến mạch máu phổi (ví dụ: thuyên tắc phổi) hoặc do nguyên nhân cơ học làm giảm tiền tải (ví dụ: tràn khí màng phổi áp lực, chèn ép tim cấp).

Bệnh sinh

Cơ chế – Tình trạng thiếu oxy tế bào dẫn đến rối loạn chức năng bơm ion màng tế bào, phù nội bào, rò rỉ các thành phần nội bào vào không gian ngoại bào và điều hòa pH nội bào không đầy đủ. Những quá trình sinh hóa này dẫn đến toan chuyển hóa, rối loạn chức năng nội mô và kích thích các dòng thác viêm và kháng viêm. (Xem ‘Cơ chế của sốc’ ở dưới.)

Sinh lý bệnh – Điểm chung của hầu hết các dạng sốc là giảm cung lượng tim (CO) và/hoặc sức cản mạch máu hệ thống (SVR (bảng 3 và bảng 4)). Nhìn chung, giảm thể tích tuần hoàn nặng, sốc tim và sốc tắc nghẽn giai đoạn muộn có đặc điểm là CO thấp và SVR tăng bù trừ nhằm cố gắng duy trì tưới máu cho các cơ quan quan trọng; trong khi sốc phân bố thường đi kèm với SVR giảm và CO tăng bù trừ. Sốc do rối loạn chức năng ty thể (ví dụ: ngộ độc carbon monoxide) có CO và SVR bình thường nhưng khả năng sử dụng oxy ở mức không đầy đủ. (Xem ‘Sinh lý học’ ở dưới.)

Các giai đoạn của sốc – Sốc bắt đầu với một biến cố khởi phát và có thể tiến triển qua nhiều giai đoạn: tiền sốc, sốc và suy cơ quan đích. Sự tiến triển này có thể dẫn đến tổn thương cơ quan đích không hồi phục và tử vong. (Xem ‘Các giai đoạn của sốc’ ở dưới.)