Rối loạn lo âu bệnh tật: Điều trị và tiên lượng

TÓM TẮT

Thuật ngữ – Rối loạn lo âu bệnh tật là một chẩn đoán (bảng 1) được đưa ra từ năm 2013. Đặc điểm lâm sàng cốt lõi của rối loạn này là sự lo âu ám ảnh kéo dài về việc mắc một căn bệnh y khoa nghiêm trọng, mặc dù đã được thăm khám và trấn an phù hợp.

Chẩn đoán này được phát triển một phần từ chứng nghi bệnh (hypochondriasis) – thuật ngữ không còn tồn tại trong Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần, Phiên bản thứ năm, Bản hiệu đính (DSM-5-TR) của Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ. Trong DSM-5-TR, những bệnh nhân trước đây được chẩn đoán là chứng nghi bệnh nay hầu hết sẽ được chẩn đoán là rối loạn triệu chứng cơ thể (nếu các than phiền về thể chất nổi bật) hoặc rối loạn lo âu bệnh tật (nếu các than phiền về thể chất tối thiểu hoặc không có). (Xem thêm phần ‘Thuật ngữ và DSM-5-TR’ ở dưới và phần ‘Biểu hiện lâm sàng’ trong mục “Rối loạn lo âu bệnh tật: Dịch tễ học, biểu hiện lâm sàng, đánh giá và chẩn đoán”.)

Nguyên tắc chung – Mục tiêu chính trong quản lý rối loạn lo âu bệnh tật là cải thiện khả năng ứng phó với những nỗi sợ về sức khỏe thay vì loại bỏ hoàn toàn chúng (chú trọng chăm sóc và hỗ trợ hơn là điều trị dứt điểm). Các nguyên tắc chung cho bác sĩ chăm sóc ban đầu trong quản lý ban đầu bao gồm:

• Thiết lập lịch tái khám định kỳ.
• Ghi nhận và thấu hiểu những nỗi sợ về sức khỏe của bệnh nhân.
• Đánh giá và điều trị các bệnh lý nội khoa có thể chẩn đoán được.
• Hạn chế các xét nghiệm chẩn đoán và chuyển tuyến chuyên khoa không cần thiết.
• Trấn an bệnh nhân rằng các bệnh lý y khoa nghiêm trọng đã được loại trừ.
• Điều trị các rối loạn tâm thần đồng mắc.
• Xác định rõ ràng mục tiêu điều trị là cải thiện chức năng sinh hoạt của bệnh nhân.

(Xem thêm mục ‘Nguyên tắc chung’ ở dưới.)

Lựa chọn điều trị – Chúng tôi đề xuất phác đồ điều trị cấp tính cho rối loạn lo âu bệnh tật theo trình tự dưới đây.

Lựa chọn hàng một – Liệu pháp tâm lý có thể mang lại hiệu quả cho những trường hợp rối loạn lo âu bệnh tật không đáp ứng với các nguyên tắc quản lý ban đầu. Đối với những bệnh nhân này, chúng tôi đề xuất liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) là lựa chọn điều trị hàng đầu thay vì các liệu pháp tâm lý khác (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm mục ‘Lựa chọn hàng một’ ở dưới.)

Tuy nhiên, chúng tôi sử dụng thuốc chống trầm cảm là lựa chọn hàng một cho những bệnh nhân rối loạn lo âu bệnh tật có kèm theo rối loạn lo âu và/hoặc rối loạn trầm cảm, cũng như những bệnh nhân bị suy giảm chức năng nặng nề do tình trạng lo âu bệnh tật gây ra. (Xem thêm mục ‘Tổng quan’ ở dưới.)

Lựa chọn hàng hai – Đối với những bệnh nhân không đáp ứng hoặc không có điều kiện tiếp cận với CBT, chúng tôi đề xuất liệu pháp nhận thức dựa trên chánh niệm (MBCT) hoặc liệu pháp chấp nhận và cam kết (ACT) là lựa chọn điều trị hàng hai (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm mục ‘Lựa chọn hàng hai’ ở dưới.)

Lựa chọn hàng ba – Khi CBT, liệu pháp nhận thức dựa trên chánh niệm hoặc liệu pháp chấp nhận và cam kết không hiệu quả, không có sẵn hoặc bệnh nhân từ chối, chúng tôi chỉ định thuốc chống trầm cảm. Thông thường, nhóm thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI) (ví dụ: fluoxetine hoặc paroxetine) được ưu tiên sử dụng. Tuy nhiên, nhóm thuốc ức chế tái hấp thu serotonin-norepinephrine (SNRI) cũng là một lựa chọn thay thế hợp lý.

Các lựa chọn khác – Các phương pháp tâm lý khác trong điều trị rối loạn lo âu bệnh tật bao gồm liệu pháp giải quyết vấn đề, huấn luyện thư giãn và quản lý căng thẳng hành vi. (Xem thêm mục ‘Các lựa chọn khác’ ở dưới.)

Tiên lượng – Tiên lượng của rối loạn lo âu bệnh tật thay đổi từ kém đến tốt tùy thuộc vào cách định nghĩa kết cục; sự thuyên giảm hoàn toàn ít gặp, nhưng nhiều bệnh nhân có sự cải thiện về triệu chứng. (Xem thêm mục ‘Tiên lượng’ ở dưới.)