TÓM TẮT
Mục tiêu của liệu pháp nhận thức – hành vi tập trung vào sang chấn (TF-CBT): Mục tiêu điều trị là giảm mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng rối loạn stress cấp (ASD) và ngăn ngừa sự phát triển thành rối loạn stress sau sang chấn (PTSD). (Xem thêm ‘Mục tiêu điều trị’ ở dưới.)
TF-CBT là lựa chọn hàng đầu: Đối với hầu hết các cá nhân mắc ASD, chúng tôi đề xuất TF-CBT là lựa chọn điều trị hàng đầu thay vì các liệu pháp tâm lý khác hoặc quản lý bằng thuốc (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm ‘Liệu pháp nhận thức – hành vi tập trung vào sang chấn là lựa chọn ưu tiên’ ở dưới.)
Các phương pháp tiếp cận điều trị thay thế: Trong một số trường hợp cụ thể, có thể chỉ áp dụng một vài thành phần của TF-CBT. (Xem thêm ‘Các phương pháp tiếp cận liệu pháp nhận thức – hành vi tập trung vào sang chấn thay thế’ ở dưới.)
Đối với những bệnh nhân không dung nạp hoặc từ chối liệu pháp phơi nhiễm: Trong các trường hợp sang chấn nặng hơn, chúng tôi thận trọng khi chỉ định liệu pháp phơi nhiễm do những căng thẳng mà nó có thể gây ra. Đối với những bệnh nhân có biểu hiện sau đây, chúng tôi thường trì hoãn liệu pháp phơi nhiễm và chỉ sử dụng liệu pháp nhận thức đơn thuần cho đến khi các triệu chứng ít cấp tính hơn (xem ‘Đối với những bệnh nhân không dung nạp hoặc từ chối liệu pháp phơi nhiễm’ ở dưới):
- Né tránh cực đoan hoặc có đáp ứng phân ly
- Đáp ứng chủ đạo là tức giận
- Đáp ứng đau buồn cấp tính
- Các đáp ứng PTSD kéo dài do sang chấn thời thơ ấu
- Có các đặc điểm của rối loạn nhân cách ranh giới hoặc loạn thần
- Có nguy cơ tự sát
Đối với những bệnh nhân không thể tham gia liệu pháp nhận thức: Trong trường hợp bệnh nhân từ chối hoặc không thể hưởng lợi từ liệu pháp nhận thức (ví dụ: khả năng tự nhận thức hạn chế), chúng tôi điều trị bằng liệu pháp phơi nhiễm đơn thuần. (Xem thêm ‘Đối với những bệnh nhân không thể tham gia liệu pháp nhận thức’ ở dưới.)
Điều trị phối hợp bằng thuốc: Chúng tôi sử dụng thuốc, chẳng hạn như SSRI, kết hợp với liệu pháp tâm lý cho những bệnh nhân có triệu chứng nặng gây hạn chế khả năng phối hợp điều trị tâm lý hoặc gây ra những bất ổn tâm lý xã hội nghiêm trọng. Chúng tôi cũng điều trị phối hợp bằng thuốc cho những bệnh nhân có rối loạn đồng mắc như trầm cảm. (Xem thêm ‘Điều trị phối hợp bằng thuốc’ ở dưới.)
Tăng thức tỉnh hoặc triệu chứng xâm nhập: Đối với bệnh nhân ASD có tình trạng lo âu dữ dội, tăng thức tỉnh, kích động hoặc rối loạn giấc ngủ trong giai đoạn ngay sau sự kiện sang chấn, chúng tôi đề xuất điều trị ngắn hạn (tối đa bốn tuần) bằng benzodiazepine thay vì các thuốc điều trị khác (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm ‘Benzodiazepine cho các triệu chứng tăng thức tỉnh hoặc xâm nhập’ ở dưới.)
Các thuốc hoặc can thiệp khác có bằng chứng hạn chế: Có rất ít bằng chứng hỗ trợ việc sử dụng các loại thuốc khác (ví dụ: propranolol, morphine, hydrocortisone) hoặc các can thiệp khác (ví dụ: giải tỏa tâm lý sau sang chấn) trong điều trị ASD. (Xem thêm ‘Các thuốc hoặc can thiệp khác có bằng chứng hỗ trợ hạn chế’ ở dưới.)