Tổn thương dây chằng chéo trước

TÓM TẮT

Dịch tễ học – Dây chằng chéo trước (ACL) là dây chằng khớp gối thường gặp chấn thương nhất. Đa số các trường hợp rách ACL là chấn thương không tiếp xúc, năng lượng thấp xảy ra trong hoạt động thể thao. Vận động viên nữ có nguy cơ cao hơn. (Xem thêm phần ‘Dịch tễ học’ và ‘Yếu tố nguy cơ’ ở dưới.)

Cơ chế chấn thương – Cơ chế điển hình của chấn thương ACL không tiếp xúc thường xảy ra khi vận động viên đang chạy hoặc nhảy, đột ngột giảm tốc và thay đổi hướng (ví dụ: chuyển hướng cắt – cutting), hoặc xoay người, hoặc tiếp đất từ một cú nhảy kèm theo chuyển động xoay hoặc gập nghiêng (tạo ra stress vẹo trong/valgus stress) cho khớp gối. (Xem thêm phần Cơ chế và biểu hiện ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng – Bệnh nhân chấn thương ACL thường mô tả cảm giác nghe tiếng “pốp” trong gối tại thời điểm chấn thương, sau đó sưng cấp tính và có cảm giác gối không vững hoặc “sụm” gối. Hầu hết bệnh nhân chấn thương ACL cấp tính đều có tràn dịch khớp gối do xuất huyết khớp. (Xem thêm phần Cơ chế và biểu hiện ở dưới.)

Khám thực thể – Các nghiệm pháp Lachman (hình 2), pivot shift (hình 3), ngăn kéo trước (hình 3) và nghiệm pháp đòn bẩy (hình 4) là những kỹ thuật khám hữu ích nhất để phát hiện chấn thương ACL. Nghiệm pháp đòn bẩy có thể hữu ích, đặc biệt ở những vận động viên có thể hình lớn. Khi đánh giá chấn thương ACL, điều quan trọng là phải tìm kiếm các tổn thương phối hợp (ví dụ: rách sụn chêm) và khám đối chiếu với bên gối không tổn thương. Nhiều bệnh nhân có độ lỏng khớp tăng nhưng không phải do bệnh lý. (Xem thêm phần Khám thực thể ở dưới.)

Chẩn đoán hình ảnh – X-quang quy ước không thể dùng để chẩn đoán đứt ACL. Chụp cộng hưởng từ (MRI) có độ nhạy và độ đặc hiệu cao. Siêu âm cho kết quả chính xác trong chẩn đoán rách hoàn toàn. (Xem thêm phần Chẩn đoán hình ảnh ở dưới.)

Điều trị – Chấn thương ACL có thể được điều trị phẫu thuật hoặc bảo tồn. Mặc dù còn ít nghiên cứu nghiêm ngặt, nhưng tình trạng thiếu hụt ACL có liên quan đến việc tăng nguy cơ tổn thương thêm (ví dụ: rách sụn chêm), đau mạn tính và giảm mức độ hoạt động. Thoái hóa khớp sớm có thể xảy ra bất kể phương pháp điều trị, tùy thuộc vào mức độ tổn thương. (Xem thêm phần Điều trị phẫu thuật hay không phẫu thuật? ở dưới.)

Những bệnh nhân tổn thương đa cấu trúc khớp gối (ví dụ: ACL kèm sụn chêm hoặc dây chằng bên trong) hoặc gặp tình trạng mất vững khớp gối nghiêm trọng (ví dụ: sụm gối khi leo cầu thang) thường cần phẫu thuật tái tạo. Các vận động viên trẻ hoặc những người tham gia và mong muốn tiếp tục các môn thể thao đòi hỏi cường độ cao (như các môn có động tác chuyển hướng, nhảy, xoay người và giảm tốc nhanh) thường cần phẫu thuật tái tạo.

Có thể sử dụng nhiều loại mảnh ghép khác nhau để tái tạo ACL. Việc lựa chọn mảnh ghép và thời điểm phẫu thuật được thảo luận chi tiết trong bài. (Xem thêm phần Lựa chọn mảnh ghép và Thời điểm và chuẩn bị phẫu thuật ở dưới.)

Phòng ngừa – Các chương trình huấn luyện thần kinh cơ tập trung vào phòng ngừa rách ACL không tiếp xúc giúp giảm nguy cơ chấn thương, đặc biệt là ở nữ giới tham gia các môn thể thao nguy cơ cao. Chúng tôi khuyến khích mạnh mẽ các vận động viên tham gia các môn thể thao có nguy cơ cao đối với chấn thương ACL nên tham gia một chương trình phòng ngừa chấn thương thần kinh cơ được thiết kế bài bản. (Xem thêm “Phòng ngừa chấn thương dây chằng chéo trước (ACL)”.)