TÓM TẮT
Thiếu máu cục bộ đại tràng – Thiếu máu cục bộ đại tràng là thể thường gặp nhất của thiếu máu cục bộ ruột, chủ yếu xảy ra ở người cao tuổi. Tình trạng này xảy ra do lưu lượng máu giảm xuống mức không đủ để cung cấp oxy và dưỡng chất cần thiết cho quá trình chuyển hóa tế bào. Phần lớn bệnh nhân gặp tình trạng thiếu máu cục bộ thoáng qua, không hoại tử và hồi phục hoàn toàn không để lại di chứng. Một số bệnh nhân tiến triển thành hoại tử và gangrene đại tràng, có thể gây nguy hiểm đến tính mạng. Các biến chứng lâu dài bao gồm viêm đại tràng phân đoạn kéo dài và hình thành hẹp đại tràng. (Xem ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
Yếu tố nguy cơ – Nhiều tình trạng bệnh lý có thể khiến bệnh nhân dễ bị thiếu máu cục bộ đại tràng (bảng 1 và bảng 2); tuy nhiên, tình trạng này cũng có thể khởi phát âm thầm mà không tìm thấy nguyên nhân kích thích cụ thể nào. (Xem ‘Yếu tố nguy cơ’ ở dưới.)
Đặc điểm lâm sàng – Biểu hiện lâm sàng của thiếu máu cục bộ đại tràng thay đổi tùy thuộc vào bệnh cảnh, mức độ và thời gian thiếu máu. Bệnh nhân thiếu máu cục bộ đại tràng cấp tính thường khởi phát nhanh với đau bụng nhẹ và ấn đau tại vùng ruột bị tổn thương, thường gặp nhất là đại tràng trái. Chảy máu trực tràng hoặc tiêu chảy máu mức độ nhẹ đến trung bình thường xuất hiện trong vòng 24 giờ sau khi khởi phát đau bụng. Khoảng 20% bệnh nhân tiến triển thành viêm đại tràng thiếu máu mạn tính. (Xem ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)
Chẩn đoán – Cần tăng cường nghi ngờ thiếu máu cục bộ đại tràng ở những bệnh nhân có yếu tố nguy cơ kèm theo đau bụng dưới và/hoặc xuất huyết trực tràng. Việc chẩn đoán thường có thể thực hiện trên lâm sàng dựa vào bệnh sử, thăm khám và bệnh cảnh. Nội soi đại tràng thường được dùng để xác định chẩn đoán. Chụp CT bụng có giá trị trong việc loại trừ các chẩn đoán phân biệt gây đau bụng. Chụp mạch máu hiếm khi cần thiết nhưng có thể hữu ích khi chẩn đoán không rõ ràng. (Xem ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)
Chẩn đoán phân biệt – Chẩn đoán phân biệt bao gồm: thiếu máu cục bộ mạc treo cấp tính ảnh hưởng đến ruột non, viêm đại tràng nhiễm trùng, bệnh viêm ruột (IBD), viêm túi thừa, viêm ruột do xạ trị, hội chứng loét trực tràng đơn độc và ung thư đại tràng. Cần cân nhắc xét nghiệm PCR phân để tìm các tác nhân gây bệnh và Clostridioides difficile trong các tình huống lâm sàng phù hợp. (Xem ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)
Điều trị – Điều trị thiếu máu cục bộ đại tràng cấp tính tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng và bệnh cảnh lâm sàng. Chăm sóc hỗ trợ kèm theo theo dõi huyết động tại đơn vị hồi sức tích cực (ICU) là phù hợp nếu không có hoại tử hoặc thủng đại tràng. Kháng sinh phổ rộng theo kinh nghiệm nên được chỉ định cho bệnh nhân thể bệnh trung bình đến nặng. Tuyệt đối không sử dụng các thuốc có khả năng làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu máu cục bộ. (Xem ‘Điều trị’ ở dưới.)
Tiên lượng – Tiên lượng của bệnh nhân thiếu máu cục bộ đại tràng không do tắc nghẽn phụ thuộc vào mức độ nặng, vùng tổn thương và các bệnh đồng mắc. Hầu hết bệnh nhân cải thiện trong vòng 1-2 ngày và hồi phục hoàn toàn sau 1-2 tuần. Tiên lượng xấu hơn ở những bệnh nhân có bệnh đồng mắc hoặc viêm đại tràng thiếu máu ở phía bên phải. Thiếu máu cục bộ mức độ nặng hoặc tái phát có thể dẫn đến viêm đại tràng thiếu máu mạn tính hoặc hẹp ruột. (Xem ‘Tỉ lệ tử vong’ ở dưới.)