Xoắn buồng trứng và vòi trứng

TÓM TẮT

Ý nghĩa lâm sàng – Xoắn buồng trứng là tình trạng buồng trứng xoay toàn bộ hoặc một phần quanh các dây chằng nâng đỡ, thường dẫn đến tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn nguồn cung cấp máu (hình 1). Đây là một trong những cấp cứu sản phụ khoa thường gặp nhất; việc chẩn đoán kịp thời đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn chức năng buồng trứng và/hoặc vòi trứng, đồng thời ngăn ngừa các biến chứng liên quan. Vòi trứng thường xoắn cùng với buồng trứng; trong trường hợp này, tình trạng này được gọi là xoắn phần phụ. (Xem ‘Giới thiệu’ ở dưới.)

Dịch tễ học – Xoắn buồng trứng xảy ra ở phụ nữ mọi lứa tuổi, nhưng đa số các trường hợp gặp ở bệnh nhân trong độ tuổi sinh sản. Đây là một trong những cấp cứu sản phụ khoa phổ biến nhất. (Xem ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

Yếu tố nguy cơ – Yếu tố nguy cơ chính của xoắn buồng trứng là sự hiện diện của một khối u buồng trứng, đặc biệt khi buồng trứng có đường kính lớn hơn 5 cm. Tuy nhiên, tình trạng xoắn cũng có thể xảy ra với buồng trứng có bất kỳ kích thước nào và không kèm theo nang hoặc khối u, đặc biệt là ở đối tượng trẻ em. (Xem ‘Yếu tố nguy cơ’ và ‘Bệnh nhân nhi khoa’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng – Biểu hiện điển hình của xoắn buồng trứng là đau vùng chậu khởi phát cấp tính, thường kèm theo buồn nôn và nôn, trên bệnh nhân có khối u phần phụ. Tiền sử vận động mạnh gần đây hoặc tăng áp lực ổ bụng đột ngột có thể là yếu tố khởi phát. (Xem ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)

Đánh giá chẩn đoán – Chẩn đoán hình ảnh vùng chậu, ưu tiên siêu âm, là phương pháp đánh giá chủ đạo cho những bệnh nhân nghi ngờ xoắn buồng trứng. (Xem ‘Đánh giá chẩn đoán’ và ‘Chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới.)

Chẩn đoán – Chẩn đoán xác định xoắn buồng trứng được đưa ra thông qua quan sát trực tiếp tình trạng xoay của buồng trứng trong quá trình phẫu thuật. Chẩn đoán sơ bộ có thể được đưa ra với độ tin cậy khá cao khi bệnh nhân có triệu chứng đau vùng chậu cấp tính và hình ảnh siêu âm cho thấy khối u phần phụ với các đặc điểm phù hợp với tình trạng xoắn (ví dụ: phù nề, các nang trứng bị đẩy ra ngoại vi, xuất hiện cơn đau khi quét đầu dò siêu âm âm đạo qua vùng phần phụ). Dòng chảy Doppler trong buồng trứng xoắn có thể vẫn hiện diện (bình thường), giảm hoặc mất hoàn toàn. Các dấu hiệu bổ sung như buồn nôn, sốt và ấn đau vùng chậu khi thăm khám sẽ giúp củng cố thêm chẩn đoán. (Xem ‘Chẩn đoán’ và ‘Chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới.)

Xử trí

• Đối với hầu hết bệnh nhân tiền mãn kinh xoắn buồng trứng không ác tính, chúng tôi đề nghị thực hiện tháo xoắn và bảo tồn buồng trứng thay vì phẫu thuật cắt phần phụ, ngay cả trong trường hợp buồng trứng sẫm màu và to ra (Khuyến cáo 2C) (sơ đồ 1). Tháo xoắn là thực hành chuẩn cho những bệnh nhân này nhằm cải thiện kết quả về khả năng sinh sản. Bóc u nang buồng trứng thường được thực hiện đồng thời khi tháo xoắn nếu có khối u lành tính; hoặc nếu tình trạng phù nề quá mức, có thể thực hiện phẫu thuật hai giai đoạn: tháo xoắn trước, sau đó bóc u nang khi tình trạng phù nề đã hết. (Xem ‘Bệnh nhân tiền mãn kinh có buồng trứng còn sống, không ác tính: Tháo xoắn’ và ‘Đánh giá phẫu thuật’ ở dưới.)
• Bệnh nhân có buồng trứng hoại tử rõ rệt hoặc khối u buồng trứng nghi ngờ ác tính cần được phẫu thuật cắt phần phụ (sơ đồ 1). Phẫu thuật cắt phần phụ cũng được chỉ định cho bệnh nhân sau mãn kinh. (Xem ‘Các bệnh nhân khác: Cắt phần phụ’ và ‘Đánh giá phẫu thuật’ ở dưới.)
• Đối với bệnh nhân chưa có kinh nguyệt xoắn buồng trứng với buồng trứng bình thường (không có nang hoặc khối u), chúng tôi đề nghị thực hiện cố định buồng trứng kết hợp tháo xoắn thay vì chỉ tháo xoắn đơn thuần (Khuyến cáo 2C). Bệnh nhân có buồng trứng bình thường có nguy cơ tái phát xoắn cao hơn so với những người có khối u buồng trứng. Tháo xoắn mà không cần cố định buồng trứng (nhưng có dẫn lưu nang hoặc bóc u nang) được thực hiện khi có sự hiện diện của khối u. (Xem ‘Bệnh nhân nhi khoa’ và ‘Tiền sử xoắn buồng trứng’ ở dưới.)

Xoắn các cấu trúc khác – Xoắn vòi trứng đơn độc ít gặp nhưng có thể gây ảnh hưởng xấu đến chức năng vòi trứng (hình 5). Xoắn vòi trứng thường xảy ra nhất ở đoạn giữa của vòi trứng, nhưng cũng có thể xảy ra quanh các dây chằng nâng đỡ vòi trứng. Ngoài ra, có thể gặp tình trạng xoắn nang cạnh vòi trứng hoặc nang cạnh buồng trứng. (Xem ‘Xoắn các cấu trúc phần phụ khác’ ở dưới.)