TÓM TẮT
Sinh lý bệnh – Chèn ép tim xảy ra do sự tích tụ dịch màng tim dưới áp lực, dẫn đến cản trở quá trình đổ đầy tim và gây suy giảm huyết động. Sự sụt giảm dần lượng máu tĩnh mạch trở về tim cùng với sự tăng tương tác giữa hai tâm thất là những nguyên nhân chính gây ra các dấu hiệu lâm sàng và hình ảnh học của chèn ép tim. (Xem ‘Sinh lý bệnh’ ở dưới.)
Biểu hiện lâm sàng – Các biểu hiện lâm sàng của chèn ép tim thay đổi tùy theo tốc độ tích tụ dịch màng tim.
- Thể cấp tính – Chèn ép tim cấp xảy ra trong vòng vài phút, gây sốc tim và cần can thiệp khẩn cấp bằng cách dẫn lưu dịch màng tim. Triệu chứng có thể bao gồm đau ngực, khó thở và thở nhanh. Các dấu hiệu bao gồm tĩnh mạch cổ nổi rõ, nhịp tim nhanh, tụt huyết áp và hiệu số huyết áp kẹp. Nguyên nhân bao gồm vỡ tim hoặc vỡ động mạch chủ do chấn thương, bóc tách động mạch chủ, hoặc thủng tim/động mạch vành do các thủ thuật xâm lấn. Lượng dịch màng tim trong trường hợp này thường ít. (Xem ‘Chèn ép tim cấp’ ở dưới.)
- Thể bán cấp – Chèn ép tim bán cấp diễn ra trong vài ngày đến vài tuần, với các nguyên nhân như viêm màng tim do ung thư, hội chứng ure huyết cao hoặc viêm màng tim vô căn. Triệu chứng có thể bao gồm mệt mỏi, khó thở, cảm giác khó chịu hoặc nặng ngực, và phù ngoại vi. Có thể có tụt huyết áp, mặc dù một số bệnh nhân có thể tăng huyết áp. Lượng dịch màng tim thường ở mức trung bình hoặc nhiều. (Xem ‘Chèn ép tim bán cấp’ ở dưới.)
- Thể áp lực thấp – Chèn ép tim áp lực thấp (thể tiềm tàng) xảy ra ở những bệnh nhân giảm thể tích tuần hoàn nghiêm trọng, do đó có thể không thấy tĩnh mạch cổ nổi. (Xem ‘Chèn ép tim áp lực thấp’ ở dưới.)
- Thể khu trú – Chèn ép tim khu trú gây ra bởi dịch màng tim hoặc khối máu tụ khu trú chèn ép ít nhất một nhưng không phải tất cả các buồng tim. Các dấu hiệu điển hình của chèn ép tim có thể không xuất hiện hoặc không rõ ràng. (Xem ‘Chèn ép tim khu trú’ ở dưới.)
Chẩn đoán – Chẩn đoán chèn ép tim được gợi ý cao khi hội đủ ba yếu tố sau:
- Triệu chứng, dấu hiệu và/hoặc kết quả ECG gợi ý chèn ép tim (Xem ‘Tiền sử’ ở dưới, ‘Khám lâm sàng’ ở dưới và ‘Điện tâm đồ’ ở dưới).
- Xác định có tràn dịch màng tim qua chẩn đoán hình ảnh (thường là siêu âm tim); hiếm khi, một tràn dịch màng phổi có thể gây chèn ép buồng tim. (Xem ‘Xét nghiệm tim mạch’ ở dưới).
- Các dấu hiệu chèn ép trên siêu âm tim (xẹp buồng tim, biến thiên thể tích thất và dòng chảy qua van theo chu kỳ hô hấp, tĩnh mạch chủ dưới giãn, và thay đổi dòng chảy tĩnh mạch gan). (Xem ‘Siêu âm tim’ ở dưới).
Tuy nhiên, chẩn đoán chèn ép tim được xác nhận chắc chắn thông qua đáp ứng huyết động và lâm sàng sau khi dẫn lưu dịch màng tim. (Xem ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)
Xử trí chèn ép tim – Bệnh nhân chèn ép tim cần được dẫn lưu dịch màng tim khẩn cấp để giảm triệu chứng và ngăn ngừa sụp đổ huyết động. Phương pháp phổ biến nhất là chọc hút dịch màng tim qua da (sơ đồ 1). Nếu dẫn lưu qua da không phù hợp hoặc không khả thi, dịch màng tim sẽ được dẫn lưu thông qua phẫu thuật. (Xem ‘Xử trí’ ở dưới.)
Bù dịch tĩnh mạch có thể mang lại lợi ích tạm thời cho bệnh nhân chèn ép tim, nhưng đây chỉ là biện pháp trì hoãn. (Xem ‘Chăm sóc hỗ trợ’ ở dưới.)
Theo dõi – Cần theo dõi những bệnh nhân có tràn dịch màng tim có nguy cơ tiến triển thành chèn ép tim (trước hoặc sau khi dẫn lưu). Bệnh nhân tràn dịch màng tim nhưng không có chèn ép tim, và không cần lấy mẫu dịch để chẩn đoán, thì không cần chọc hút dịch màng tim mà có thể theo dõi định kỳ qua lâm sàng và siêu âm tim. Bệnh nhân đã được dẫn lưu qua da hoặc phẫu thuật thường cần được theo dõi bằng telemetry và đo dấu hiệu sinh tồn thường xuyên trong 24 đến 48 giờ, sau đó theo dõi lâm sàng và siêu âm tim để phát hiện sớm sự tái tích tụ dịch và các dấu hiệu chèn ép màng tim co thắt sớm. (Xem ‘Theo dõi’ ở dưới.)