TÓM TẮT
Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh – Các dây thần kinh ngoại biên nhạy cảm với nhiều yếu tố độc hại, viêm, di truyền, nhiễm trùng và hậu nhiễm trùng, gây tổn hại đến cấu trúc và chức năng, dẫn đến bệnh lý đa dây thần kinh. Nguyên nhân gây bệnh rất đa dạng, từ những nguyên nhân phổ biến như đái tháo đường, lạm dụng rượu, nhiễm HIV cho đến những nguyên nhân hiếm gặp. Bệnh có thể là biểu hiện của một bệnh lý hệ thống, tác dụng phụ của thuốc hoặc do quá trình di truyền, tuy nhiên có nhiều trường hợp không rõ nguyên nhân (bảng 1A-C). (Xem thêm mục ‘Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)
Biểu hiện lâm sàng – Bệnh đa dây thần kinh điển hình bởi tình trạng mất cảm giác đối xứng vùng xa, cảm giác bỏng rát hoặc yếu cơ. Biểu hiện lâm sàng thay đổi đáng kể tùy thuộc vào cơ chế sinh lý bệnh cơ bản. Các bất thường khi thăm khám thực thể cũng phụ thuộc vào loại bệnh đa dây thần kinh (tổn thương sợi trục hay hủy myelin) và loại sợi thần kinh nào bị ảnh hưởng nhiều nhất (vận động hay cảm giác). (Xem thêm mục ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)
Chẩn đoán phân biệt – Một số bệnh lý của hệ thần kinh trung ương có thể gây khó khăn trong việc phân biệt với bệnh đa dây thần kinh, bao gồm các tổn thương tủy sống, bệnh lý cơ cấp tính và bệnh lý khớp nối thần kinh – cơ. (Xem thêm “Đánh giá bệnh lý dây thần kinh ngoại biên và cơ”.)
Đánh giá chẩn đoán – Khả năng chẩn đoán chính xác bệnh đa dây thần kinh là cao nhất khi kết hợp nhiều triệu chứng, dấu hiệu lâm sàng với các kết quả thăm dò điện sinh lý bất thường (bảng 4). Việc thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu là không cần thiết đối với bệnh nhân có triệu chứng nhẹ và đã biết rõ nguyên nhân gây bệnh (ví dụ: đái tháo đường, lạm dụng rượu hoặc đang hóa trị). Ngược lại, chỉ định đánh giá chẩn đoán toàn diện là cần thiết đối với những bệnh nhân không rõ nguyên nhân, hoặc có triệu chứng nặng, tiến triển nhanh và những trường hợp có đặc điểm không điển hình.
Thăm dò điện sinh lý – Điện cơ và đo dẫn truyền thần kinh nên là thăm dò chẩn đoán ban đầu cho tất cả bệnh nhân có triệu chứng và dấu hiệu của bệnh đa dây thần kinh (sơ đồ 1). (Xem thêm mục ‘Đánh giá chẩn đoán’ ở dưới.)
Xét nghiệm cận lâm sàng – Chúng tôi khuyến cáo sử dụng chọn lọc các xét nghiệm cận lâm sàng cho bệnh nhân đa dây thần kinh dựa trên tiền sử, đặc điểm lâm sàng và kết quả thăm dò điện sinh lý (sơ đồ 1 và bảng 5). (Xem thêm mục ‘Xác định nguyên nhân’ ở dưới.)
Các thăm dò khác – Các xét nghiệm chuyên sâu như chọc dò thắt lưng, xét nghiệm di truyền, sinh thiết dây thần kinh, sinh thiết da và thăm dò thần kinh tự chủ chỉ được chỉ định cho một nhóm bệnh nhân chọn lọc có các đặc điểm cụ thể khi không xác định được nguyên nhân thông qua đánh giá ban đầu. (Xem thêm mục ‘Đánh giá chẩn đoán’ ở dưới.)
Điều trị – Việc điều trị bệnh đa dây thần kinh bao gồm hai phương diện tách biệt: điều trị bệnh lý nguyên nhân và giảm nhẹ các triệu chứng liên quan. (Xem thêm mục ‘Điều trị’ ở dưới.)
Điều trị bệnh lý nguyên nhân đóng vai trò quan trọng để ít nhất là ngăn chặn sự tiến triển và trong một số trường hợp có thể đảo ngược các triệu chứng. Ngoài ra, các liệu pháp điều hòa miễn dịch hiện có sẵn cho hầu hết các bệnh đa dây thần kinh hủy myelin mắc phải, chẳng hạn như bệnh đa dây thần kinh hủy myelin viêm mạn tính hoặc hội chứng Guillain-Barré. (Xem thêm mục ‘Điều trị bệnh lý nguyên nhân’ ở dưới.)
Nhiều loại thuốc điều trị triệu chứng đã được sử dụng với hiệu quả khác nhau. Gabapentin và thuốc chống trầm cảm ba vòng thường được xem là có hiệu quả trong việc giảm đau liên quan đến bệnh đa dây thần kinh. (Xem thêm mục ‘Điều trị triệu chứng và phòng ngừa biến chứng’ ở dưới.)