Liệt Bell: Điều trị và tiên lượng ở người lớn

TÓM TẮT

Định nghĩa và cơ chế bệnh sinh – Liệt Bell, còn được gọi là liệt dây thần kinh mặt vô căn hoặc liệt dây thần kinh mặt nghi do virus, là nguyên nhân phổ biến nhất gây liệt mặt ngoại vi cấp tính tự phát. Viêm, phù nề dây thần kinh và sự tái hoạt động của virus herpes simplex (HSV) được cho là đóng vai trò trong cơ chế bệnh sinh ở hầu hết các bệnh nhân (Xem mục ‘Giới thiệu’ ở dưới).

Điều trị ban đầu

• Sử dụng Glucocorticoid cho tất cả bệnh nhân – Đối với tất cả bệnh nhân mới khởi phát liệt Bell, chúng tôi khuyến cáo sử dụng glucocorticoid đường uống (Khuyến cáo 1B). Điều trị sớm (ví dụ: trong vòng 3 ngày kể từ khi khởi phát triệu chứng) giúp tăng tỷ lệ hồi phục hoàn toàn. Chúng tôi thường điều trị cho những bệnh nhân khởi phát trong vòng 7 ngày. Phác đồ đề xuất là prednisone (60 – 80 mg/ngày) trong một tuần và không giảm liều dần (sơ đồ 1). (Xem mục ‘Sử dụng Glucocorticoid cho tất cả bệnh nhân’ ở dưới).
• Liệu pháp kháng virus cho bệnh nhân liệt nặng – Đối với những bệnh nhân liệt mặt mức độ nặng khi nhập viện, được định nghĩa là độ IV trở lên theo thang điểm House-Brackmann (bảng 1), chúng tôi đề xuất điều trị phối hợp bằng thuốc kháng virus đường uống thay vì chỉ dùng đơn độc glucocorticoid (Khuyến cáo 2C). Lợi ích của liệu pháp kháng virus đối với sự hồi phục vẫn chưa chắc chắn, nhưng phương pháp điều trị này cho thấy tính an toàn ở hầu hết mọi người. Phác đồ thông thường là valacyclovir 1000 mg, uống 3 lần/ngày trong một tuần. Acyclovir (400 mg, uống 5 lần/ngày trong 10 ngày) là một lựa chọn thay thế cho valacyclovir nhưng ít thuận tiện hơn và có sinh khả dụng thấp hơn. (Xem mục ‘Liệu pháp kháng virus cho các triệu chứng nặng’ ở dưới).
• Phòng ngừa tổn thương giác mạc – Chúng tôi đánh giá khả năng nhắm mắt hoàn toàn ở tất cả bệnh nhân (sơ đồ 1). Với những bệnh nhân không nhắm kín mắt, chúng tôi khuyên nên chăm sóc mắt tỉ mỉ để ngăn ngừa tổn thương giác mạc (xem mục ‘Chăm sóc mắt để phòng ngừa tổn thương giác mạc’ ở dưới):
  • Khi thức – Sử dụng nước mắt nhân tạo (dạng lỏng hoặc gel) 4 lần/ngày, hoặc mỗi giờ nếu cần thiết, và sử dụng các biện pháp bảo vệ mắt (ví dụ: kính mắt hoặc kính bảo hộ) để tránh chấn thương.
  • Khi ngủ – Bôi thuốc mỡ nước mắt nhân tạo và dùng băng dính dán kín mí mắt. Chúng tôi khuyên không nên chỉ dùng miếng che mắt mà không dán kín vì điều này vẫn khiến giác mạc bị lộ.
  Chúng tôi hướng dẫn bệnh nhân tự theo dõi và báo cáo bất kỳ biến chứng nhãn khoa nào (ví dụ: trầy xước giác mạc, tổn thương do dị vật).

Theo dõi và quản lý – Đối với những bệnh nhân có triệu chứng nặng hơn sau hơn 3 tuần kể từ khi khởi phát, hoặc những người hồi phục không hoàn toàn sau 3 đến 4 tháng, chúng tôi khuyên nên đánh giá thêm để loại trừ các nguyên nhân gây liệt mặt khác và tìm kiếm cơ hội cho các điều trị bổ sung (sơ đồ 1). (Xem mục ‘Chăm sóc theo dõi’ ở dưới).

Những bệnh nhân hồi phục không hoàn toàn hoặc hồi phục bất thường có thể là ứng viên cho tiêm botulinum toxin hoặc các thủ thuật ngoại khoa chọn lọc để cải thiện chức năng và thẩm mỹ. (Xem mục ‘Quản lý hồi phục không hoàn toàn hoặc bất thường’ ở dưới).

Tiên lượng – Tiên lượng của liệt Bell là rất tốt. Khoảng 80% đến 85% bệnh nhân hồi phục hoàn toàn chức năng dây thần kinh mặt trong vòng 6 tháng. Yếu tố nguy cơ chính dẫn đến hồi phục không hoàn toàn là mức độ yếu cơ khi nhập viện (bảng 1). Hiện tượng co thắt đồng vận do sự tái phát triển không tổ chức hoặc bất thường của dây thần kinh xảy ra ở khoảng 15% bệnh nhân. (Xem mục ‘Tiên lượng’ ở dưới).