Tiếp cận trẻ có chân vòng kiềng (chân chữ O)

Cong chân bệnh lý

Việc quản lý cong chân bệnh lý phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Nếu có phương pháp điều trị nội khoa hiệu quả cho bệnh lý nguyên phát (ví dụ: còi xương), cần tối ưu hóa điều trị nội khoa trước tiên 17. Điều trị nội khoa có thể giúp cải thiện phần nào sự thẳng hàng của chi dưới. (Xem thêm “Tổng quan về còi xương ở trẻ em”, “Nguyên nhân và điều trị còi xương thiếu canxi ở trẻ em” và ‘Bệnh Blount’ ở dưới.)

Phẫu thuật chỉ được chỉ định cho những bệnh nhân vẫn còn biến dạng sau khi đã tối ưu hóa điều trị nội khoa 10. Các phương pháp phẫu thuật điều trị cong chân bệnh lý có thể bao gồm điều hướng tăng trưởng thông qua kỹ thuật làm dừng tăng trưởng một phần sụn tăng trưởng (hemiepiphysiodesis – làm dừng sụn tăng trưởng ở phía đỉnh của vùng biến dạng) hoặc phẫu thuật đục xương chày.

TÓM TẮT

Diễn tiến tự nhiên của cong chân sinh lý là sẽ tự điều chỉnh về bình thường 1.

Cong chân bệnh lý làm tăng tải trọng lên khoang trong của khớp gối, dẫn đến tăng độ lỏng lẻo của dây chằng bên mác, gây ra hiện tượng đẩy bên (lateral thrust), mất vững khớp gối và đau 9. Các biến chứng lâu dài có thể bao gồm rách sụn chêm trong và tăng nguy cơ thoái hóa khớp.

TỔNG KẾT VÀ KHUYẾN NGHỊ

Sự thẳng hàng của chi dưới trải qua một quá trình diễn tiến có thể dự đoán được, từ vẹo trong (chân vòng kiềng) sang vẹo ngoài (chân chữ X) trong 7 năm đầu đời (hình 2 và hình 3). (Xem thêm ‘Sự thẳng hàng sinh lý bình thường’ ở dưới.)

Hầu hết trẻ nhỏ có chân vòng kiềng là do cong chân sinh lý (vẹo trong). Vẹo trong sinh lý được định nghĩa là góc chày-đùi nằm trong khoảng 2 độ lệch chuẩn so với giá trị trung bình theo độ tuổi. Các đặc điểm điển hình của vẹo trong sinh lý bao gồm:

• Trẻ từ sơ sinh đến 2 tuổi.
• Biến dạng hai bên và tương đối đối xứng.
• Cong cả xương đùi và xương chày.
• Chiều cao bình thường.
• Không có hiện tượng đẩy bên khi đi lại (hình 4).

(Xem thêm ‘Vẹo trong sinh lý’ ở dưới.)

Các nguyên nhân bệnh lý gây cong chân ở trẻ nhỏ có thể bao gồm bệnh Blount, còi xương do dinh dưỡng và các bệnh chuyển hóa khác, loạn sản xương, hoặc tăng trưởng không đối xứng thứ phát sau chấn thương, nhiễm trùng hoặc khối u (bảng 1). Các đặc điểm lâm sàng gợi ý vẹo trong bệnh lý được liệt kê trong bảng (bảng 2). (Xem thêm ‘Vẹo trong bệnh lý’ ở dưới.)

Chúng tôi chỉ định chụp X-quang đối với trẻ có các đặc điểm lâm sàng gợi ý vẹo trong bệnh lý (bảng 2). Phim X-quang cần chụp cả hai chân, từ háng đến bàn chân, ở tư thế đứng và xương bánh chè hướng thẳng về phía trước (hình 5). (Xem thêm ‘X-quang’ ở dưới.)

Trẻ có các đặc điểm lâm sàng gợi ý vẹo trong bệnh lý (bảng 2) cần được chuyển đến bác sĩ chấn thương chỉnh hình hoặc các chuyên gia khác tùy trường hợp (ví dụ: bác sĩ nội tiết, bác sĩ di truyền). (Xem thêm ‘Chỉ định chuyển tuyến’ ở dưới.)

Diễn tiến tự nhiên của chân vòng kiềng sinh lý là tự khỏi. Trẻ có chân vòng kiềng sinh lý nên được quản lý bằng cách theo dõi và trấn an người chăm sóc. Các dụng cụ chỉnh hình (nẹp, nẹp cố định, lót giày) không hiệu quả, không cần thiết và có thể gây ra các hệ lụy tiêu cực về tâm lý xã hội. (Xem thêm ‘Cong chân sinh lý’ ở dưới.)

Việc quản lý cong chân bệnh lý phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Cần tối ưu hóa điều trị nội khoa cho bệnh lý nguyên phát nếu có phương pháp điều trị hiệu quả. Phẫu thuật chỉ được cân nhắc cho những bệnh nhân vẫn còn biến dạng sau khi đã tối ưu hóa điều trị nội khoa. (Xem thêm ‘Cong chân bệnh lý’ ở dưới.)