Hội chứng ga-rô do tóc và các dải thắt hẹp khác: Biểu hiện lâm sàng, chẩn đoán và điều trị

TÓM TẮT

Nguyên nhân – Hội chứng garô do tóc hoặc sợi chỉ (hair tourniquet or hair-thread tourniquet syndrome) là tình trạng sưng nề hoặc thiếu máu cục bộ tại ngón tay, ngón chân hoặc bộ phận sinh dục ngoài, gây ra bởi một sợi tóc hoặc sợi chỉ quấn chặt. Tình trạng này thường gặp ở trẻ nhũ nhi, tuy nhiên cũng có thể xảy ra ở bệnh nhân lớn tuổi hơn do tự quấn các vật liệu tạo thành vòng thắt. Ngoài ra, cũng ghi nhận trường hợp người chăm sóc cố tình quấn để hạn chế việc tiểu đêm ở bé trai.

(Xem thêm mục ‘Thuật ngữ’ và ‘Nguyên nhân’ ở dưới.)

Bệnh sử – Trẻ nhũ nhi mắc hội chứng garô do tóc hoặc sợi chỉ thường biểu hiện bằng tình trạng quấy khóc, kích thích. Cha mẹ hoặc người chăm sóc chính có thể báo cáo tình trạng sưng và đổi màu tại vị trí thắt nghẹt. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, vòng garô thường không được phát hiện khi trẻ nhập viện. Bệnh nhân lớn tuổi hơn thường than đau và sưng tại vị trí thắt nhưng thường không thừa nhận việc cố tình tự quấn.

(Xem thêm mục ‘Bệnh sử’ ở dưới.)

Khám lâm sàng và Chẩn đoán – Đối với trẻ nhũ nhi quấy khóc hoặc kích thích, cần thăm khám cẩn thận để tìm dấu hiệu của garô do tóc/sợi chỉ cũng như các nguyên nhân khác gây khóc kéo dài hoặc khóc quá mức (bảng 1).

Chẩn đoán garô do tóc thường dựa trên khám lâm sàng (xem ‘Khám lâm sàng’ và ‘Chẩn đoán’ ở dưới):

• Garô nông – Thường có thể nhìn thấy khi dùng kính lúp và thường xác định được loại vật liệu (tóc, chỉ hoặc chất khác) (hình 1). Ở ngón tay hoặc ngón chân, bác sĩ dễ dàng quan sát thấy sợi tóc ở mặt lưng do tại đây tóc thường thâm nhập ít sâu hơn. Tình trạng sưng nề có thể rõ rệt, nhưng không xuất hiện tình trạng đổi màu da hoặc tổn thương da diện rộng liên quan đến thiếu máu cục bộ.
• Garô thâm nhập sâu – Biểu hiện bằng phù nề nghiêm trọng và thường có thiếu máu cục bộ mô với sự thay đổi màu sắc vùng hạ lưu (tím, xanh hoặc đen). Do thâm nhập sâu vào mô mềm, sợi tóc hoặc vật liệu gây thắt thường không nhìn thấy được, nhưng bác sĩ có thể nhận thấy một vòng thắt hẹp đặc trưng bao quanh ngón hoặc bộ phận sinh dục ngoài (hình 3).

Xử trí – Việc xử trí garô do tóc hoặc sợi chỉ tùy thuộc vào mức độ thâm nhập (nông hay sâu) và vật liệu gây thắt (sơ đồ 1):

• Đối với bệnh nhân có garô tóc nông ở ngón hoặc dương vật, chúng tôi khuyến cáo ban đầu nên sử dụng thuốc tẩy lông hóa học (ví dụ: Nair, Magic Shave hoặc Veet), nếu có sẵn, để hòa tan sợi tóc (Khuyến cáo 2C). Nếu phương pháp này không thành công hoặc không có thuốc tẩy lông, bác sĩ nên tiến hành loại bỏ bằng cơ học. Vì thuốc tẩy lông hóa học không được dùng gần niêm mạc, nên các trường hợp garô tóc nông ở môi lớn hoặc âm vật luôn luôn phải loại bỏ bằng cơ học. (Xem ‘Garô nông’ ở dưới.)
• Các sợi chỉ hoặc vòng thắt khác nằm nông ở ngón hoặc bộ phận sinh dục ngoài yêu cầu phẫu thuật cắt bỏ trực tiếp dưới kính lúp. (Xem ‘Sợi chỉ hoặc vòng thắt khác’ ở dưới.)
• Garô thâm nhập sâu gây thiếu máu cục bộ hoặc hoại tử cần được phẫu thuật cắt bỏ và cần hội chẩn với chuyên gia ngoại khoa. Bệnh nhân phải được kiểm soát đau hoặc an thần phù hợp để loại bỏ vật thắt. Ở một số bệnh nhân, đặc biệt là trẻ em có garô sâu ở bộ phận sinh dục, gây mê toàn thân có thể là lựa chọn phù hợp nhất. Ngoài ra, gây tê vùng (gây tê ngón hoặc phong bế thần kinh lưng dương vật) kết hợp an thần thủ thuật có thể là đủ. (Xem ‘Chỉ định hội chẩn chuyên khoa’ và ‘Garô thâm nhập sâu’ ở dưới.)

Tình trạng tái tưới máu và giảm đau thường xuất hiện rõ rệt trong vòng vài phút sau khi giải phóng vòng garô. (Xem ‘Garô nông’ và ‘Garô thâm nhập sâu’ ở dưới.)

Chăm sóc và theo dõi sau điều trị – Sau khi loại bỏ garô, người chăm sóc hoặc bệnh nhân nên được hướng dẫn kê cao vùng bị tổn thương (nếu có thể) để thúc đẩy giảm sưng nhanh hơn. Không cần thiết phải sử dụng kháng sinh dự phòng. (Xem ‘Chăm sóc và theo dõi sau điều trị’ ở dưới.)

Bệnh nhân cần được tái khám sau 24 giờ để đảm bảo tình trạng sưng nề đã hết (đối với garô nông) hoặc tiếp tục cải thiện (đối với garô sâu). Nếu tình trạng sưng không thay đổi hoặc trầm trọng hơn, cần hội chẩn ngoại khoa để đánh giá xem còn tình trạng thắt nghẹt do vật thắt sót lại hay không. (Xem ‘Chăm sóc và theo dõi sau điều trị’ ở dưới.)