Cơ chế bệnh sinh và phòng ngừa độc tính trên thận và tai của aminoglycoside

TÓM TẮT

Tỷ lệ mắc độc tính trên thận: Tổn thương thận cấp (AKI) do hoại tử ống thận cấp là một biến chứng khá phổ biến khi điều trị bằng aminoglycoside, ảnh hưởng đến 10 đến 20% bệnh nhân. (Xem mục ‘Độc tính trên thận’ ở dưới.)

Các mức độ độc tính trên thận khác nhau: Do phân tử aminoglycoside dễ dàng gắn kết với các phospholipid anion và megalin trong màng tế bào ống lượn gần (PTC) theo cơ chế tĩnh điện và có thể bão hòa, ái lực tương đối của mỗi loại aminoglycoside đối với màng tế bào PTC có tương quan với độc tính trên thận ghi nhận trên lâm sàng. Neomycin có ái lực cao nhất với vị trí gắn kết trên PTC nên gây độc thận mạnh nhất. Streptomycin có ái lực thấp nhất nên có độc tính trên thận ít nhất. (Xem mục ‘Vận chuyển và điện tích tại tế bào ống lượn gần’ ở dưới.)

Phòng ngừa độc tính trên thận: Để phòng ngừa, các chiến lược lâm sàng chủ yếu được áp dụng nhằm giảm thiểu nguy cơ gây độc thận. Các biện pháp này bao gồm lựa chọn loại aminoglycoside ít độc nhất nếu có thể, điều chỉnh tình trạng hạ kali máu và hạ magie máu trước khi sử dụng, tránh dùng aminoglycoside trên bệnh nhân giảm thể tích động mạch hiệu dụng, hiệu chỉnh liều theo chức năng thận, giới hạn thời gian điều trị từ 7 đến 10 ngày và hạn chế tối đa việc sử dụng đồng thời các thuốc gây độc thận khác. Chúng tôi đề xuất áp dụng phác đồ liều dùng một lần mỗi ngày trên những bệnh nhân phù hợp. (Khuyến cáo 2B). (Xem mục ‘Chiến lược lâm sàng’ ở dưới.)

• Mặc dù nhiều tác nhân đã được nghiên cứu như những hợp chất tiềm năng giúp ngăn ngừa độc tính trên thận do aminoglycoside, hiện vẫn chưa có chất nào được áp dụng trên lâm sàng. (Xem mục ‘Các tác nhân phòng ngừa’ ở dưới.)

Độc tính trên tai: Aminoglycoside có liên quan đến độc tính trên ốc tai và tiền đình ở một tỷ lệ đáng kể bệnh nhân điều trị kéo dài, dẫn đến giảm thính lực và mất thăng bằng. Cơ chế bệnh sinh của tình trạng giảm thính lực do độc tính trên tai của aminoglycoside vẫn chưa được hiểu rõ hoàn toàn. (Xem mục ‘Độc tính trên tai’ và ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)

Phòng ngừa độc tính trên tai: Các chiến lược chính để phòng ngừa độc tính trên tai do aminoglycoside là dùng liều một lần mỗi ngày và theo dõi sát sao nồng độ thuốc trong huyết thanh. Tuy nhiên, một số chuyên gia cũng chỉ định N-acetylcysteine (NAC) cho những bệnh nhân mắc bệnh thận giai đoạn cuối khi cần sử dụng aminoglycoside. (Xem mục ‘Phòng ngừa độc tính trên tai’ ở dưới.)

• Các xét nghiệm nhanh để phát hiện đột biến RNA ty thể gây tăng nhạy cảm với độc tính trên tai do aminoglycoside đã được phát triển và có thể đóng vai trò quan trọng trong tương lai.