Tràn khí màng phổi ở người lớn: Dịch tễ và nguyên nhân

TÓM TẮT

Định nghĩa – Tràn khí màng phổi được định nghĩa là sự hiện diện của khí trong khoang màng phổi. Việc xác định nguyên nhân gây tràn khí màng phổi đóng vai trò quyết định trong việc lựa chọn phương pháp xử trí cấp cứu và điều trị triệt để. Do đó, lâm sàng viên cần nắm vững các nguyên nhân đa dạng để can thiệp kịp thời, nhằm ngăn ngừa tình trạng diễn tiến xấu hoặc tái phát. (Xem ‘Định nghĩa’ và ‘Giới thiệu’ ở dưới.)

Tràn khí màng phổi tự phát nguyên phát – Tràn khí màng phổi tự phát nguyên phát (PSP) xảy ra ở những cá thể không có bệnh lý phổi tiềm ẩn và không có tác động ngoại lực. (Xem ‘Tràn khí màng phổi tự phát nguyên phát’ và ‘Định nghĩa’ ở dưới.)

PSP thường gặp ở nam giới cao gấp 3 đến 6 lần so với nữ giới và thường khởi phát trong độ tuổi từ 10 đến 40. (Xem ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

Hầu hết bệnh nhân PSP có bệnh lý phổi không triệu chứng dưới dạng các kén dưới màng phổi (subpleural blebs) vỡ vào khoang màng phổi (bảng 2). Các kén dưới màng phổi có thể do quá trình phát triển, tuy nhiên hút thuốc lá và yếu tố di truyền cũng đóng vai trò quan trọng. (Xem ‘Cơ chế bệnh sinh và các yếu tố nguy cơ’ ở dưới.)

Tràn khí màng phổi tự phát thứ phát – Tràn khí màng phổi tự phát thứ phát (SSP) là biến chứng của một bệnh lý phổi tiềm ẩn (bảng 2). (Xem ‘Tràn khí màng phổi tự phát thứ phát’ ở dưới.)

SSP có xu hướng chiếm ưu thế nhẹ ở nam giới và thường gặp ở bệnh nhân cao tuổi (trên 55 tuổi).

Hầu hết các bệnh lý phổi đều có thể dẫn đến biến chứng SSP, trong đó:

• Phổ biến nhất là bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và lao phổi (tại các vùng dịch tễ).
• Các nguyên nhân thường gặp khác bao gồm: xơ nang, u phổi nguyên phát hoặc di căn, và viêm phổi hoại tử.
• Các nguyên nhân ít gặp hơn bao gồm: các bệnh phổi dạng nang ngoài khí phế thũng (ví dụ: bệnh lymphangioleiomyomatosis, hội chứng Birt-Hogg-Dubé (bảng 3)), lạc nội mạc tử cung, HIV, và các bất thường về cấu trúc màng phổi (ví dụ: hội chứng Marfan, hội chứng Ehlers-Danlos, tăng homocystine máu).

Các loại tràn khí màng phổi khác – Tràn khí màng phổi, bao gồm cả tràn khí do can thiệp y tế (iatrogenic), có thể do chấn thương xuyên thấu hoặc chấn thương kín. Tràn khí màng phổi do can thiệp y tế xảy ra sau các thủ thuật, phổ biến nhất là đặt catheter tĩnh mạch trung tâm. Một số báo cáo ca lâm sàng hiếm gặp ghi nhận tràn khí màng phổi liên quan đến chán ăn tâm thần, gắng sức, sử dụng thuốc cấm hoặc thuốc ức chế miễn dịch, đi máy bay hoặc lặn bình khí. (Xem ‘Các nguyên nhân khác’ ở dưới.)