TÓM TẮT
Vi rút học − Cúm gia cầm là mối quan tâm lớn đối với sức khỏe con người do nguy cơ tiềm tàng gây ra đại dịch. Đến nay, hai phân nhóm H của cúm gia cầm là H5 và H7 đã nhiều lần xuất hiện với độc lực cao; hiện tượng này thường xảy ra khi các vi rút độc lực thấp lây truyền từ chim hoang dã sang gia cầm, tại đây, những thay đổi ở protein H làm tăng độc lực, dẫn đến bệnh lý nghiêm trọng, gây bùng phát diện rộng và tỷ lệ tử vong cao ở gà. (Xem thêm phần ‘Vi rút học’ ở dưới).
Sự lan truyền toàn cầu − Cơ chế xâm nhập của cúm gia cầm có sự khác biệt tùy theo khu vực. Tại các quốc gia châu Á, vi rút chủ yếu xâm nhập thông qua gia cầm nuôi; trong khi ở châu Âu và châu Mỹ, sự xâm nhập chủ yếu thông qua sự di cư của chim hoang dã; tại châu Phi, cả hai cơ chế này đều diễn ra. Một số ca cúm ở người được tóm tắt trong bảng (bảng 1). (Xem thêm phần ‘Sự lan truyền toàn cầu’ ở dưới).
Đường lây truyền (xem thêm ‘Đường lây truyền’ ở dưới):
- Từ gia cầm sang người: Sự lây truyền cúm gia cầm từ chim sang người có thể xảy ra khi dịch tiết hoặc chất bài tiết của chim chứa vi rút tiếp xúc với mắt, mũi, miệng hoặc được hít phải. Những đối tượng có nguy cơ nhiễm bệnh cao bao gồm những người tiếp xúc gần hoặc kéo dài với chim nhiễm bệnh hoặc vật dụng ô nhiễm dịch tiết/chất bài tiết của chim mà không sử dụng phương tiện bảo hộ cá nhân (bao gồm áo choàng, găng tay, khẩu trang và kính bảo hộ). Tiếp xúc với gia cầm ốm hoặc chết trong vòng một tuần trước khi khởi phát bệnh là yếu tố nguy cơ phổ biến nhất dẫn đến nhiễm cúm gia cầm ở người.
- Từ bò sang người: Năm 2024, các ca nhiễm vi rút H5N1 đã được xác nhận trong các đàn bò sữa tại một số bang của Hoa Kỳ. Quy trình vắt sữa có thể là đường lây truyền chính của H5N1 trong đàn bò, cũng như lây truyền từ bò sang người.
- Lây truyền từ người sang người: Đã ghi nhận sự lây truyền hạn chế và không duy trì từ người sang người đối với cúm gia cầm H5N1 và H7N9; cho đến nay, chưa có bằng chứng về việc lây truyền bền vững giữa người với người.
Cúm gia cầm H5N1 − Các vi rút cúm H5N1 độc lực cao đã lan rộng ra tất cả các châu lục. Từ năm 2003, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã ghi nhận hơn 950 ca nhiễm ở người tại 24 quốc gia. Từ năm 2021, các làn sóng hoạt động mới của cúm gia cầm H5N1 trên chim hoang dã và gia cầm đã xuất hiện khắp lục địa Á-Âu, châu Phi, Bắc và Nam Mỹ. Ca nhiễm H5N1 đầu tiên ở người tại Hoa Kỳ được báo cáo vào năm 2022 và ca tử vong đầu tiên là vào năm 2024. Trong năm 2024, các đợt bùng phát H5N1 trên diện rộng đã xảy ra trong các đàn bò sữa tại Hoa Kỳ với hơn 60 ca nhiễm ở người. (Xem thêm phần ‘Cúm gia cầm H5N1’ ở dưới).
Cúm gia cầm H7N9 − Vi rút cúm gia cầm H7N9 độc lực cao ban đầu xuất hiện tại miền Đông Trung Quốc. Từ năm 2013 đến 2017, các đợt dịch cúm A H7N9 hằng năm đã dẫn đến hơn 1560 ca bệnh được báo cáo. Từ mùa thu năm 2017, số ca bệnh ghi nhận được giảm đi đáng kể. Các lý do có thể giải thích cho hiện tượng này bao gồm các biện pháp giám sát nghiêm ngặt, đóng cửa các chợ gia cầm sống và trang trại tại các tỉnh bị ảnh hưởng, tiêu hủy gia cầm nhiễm bệnh và tiêm phòng cho chim; bên cạnh đó, việc báo cáo thiếu hụt cũng có thể là một yếu tố tác động. (Xem thêm phần ‘Cúm gia cầm H7N9’ ở dưới).