Mề đay mới khởi phát

TÓM TẮT

Dịch tễ và mô tả – Mày đay (còn gọi là sẩn ngứa hoặc mề đay) ảnh hưởng đến 20 phần trăm dân số tại một thời điểm nào đó trong đời. Tổn thương mày đay là các sẩn phù màu hồng ban, ranh giới rõ, gây ngứa dữ dội, thường có vùng nhạt màu ở trung tâm (hình 8B-C). Hình thái và kích thước tổn thương có thể thay đổi (hình 1). Mỗi tổn thương mày đay thường phát triển trong vài phút đến vài giờ và tự thoái lui trong vòng vài giờ đến một ngày mà không để lại dấu vết. Tình trạng này có thể kèm theo phù mạch, là tình trạng sưng nề ở các lớp da sâu hơn. (Xem mục ‘Dịch tễ học’ và ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)

Cấp tính so với mạn tính – Mày đay cấp tính được định nghĩa là các đợt phát ban mày đay tái phát nhưng chấm dứt trong vòng sáu tuần. Mày đay kéo dài quá sáu tuần (với các dấu hiệu hoặc triệu chứng xảy ra hầu hết các ngày trong tuần) được phân loại là mạn tính. Tổn thương của mày đay cấp tính và mạn tính có hình thái giống hệt nhau, do đó khi bệnh mới khởi phát, không thể phân biệt được hai thể này. (Xem mục ‘Mày đay cấp tính và mày đay mạn tính’ ở dưới.)

Các nguyên nhân có thể gây mày đay mới khởi phát – Nguyên nhân phổ biến bao gồm nhiễm trùng, thuốc, thực phẩm, dị nguyên tiếp xúc và tác nhân vật lý (bảng 1). Hiếm gặp hơn, mày đay cấp tính có thể là biểu hiện của các bệnh lý hệ thống tiềm ẩn. Có đến một nửa số trường hợp không xác định được nguyên nhân. (Xem mục ‘Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)

Đánh giá và chẩn đoán – Mày đay được chẩn đoán dựa trên lâm sàng thông qua sự hiện diện của các sẩn phù màu hồng ban, ranh giới rõ và ngứa dữ dội. Tổn thương đơn lẻ mang tính thoáng qua, thường xuất hiện và lan rộng trong vài phút đến vài giờ, sau đó biến mất trong vòng 24 giờ. Chúng tôi khai thác tiền sử chi tiết để loại trừ phản vệ, viêm mạch mày đay và các bệnh lý hệ thống (thuật toán 1). Các tình trạng này chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ ở bệnh nhân mày đay. Chúng tôi cũng đặt các câu hỏi hướng dẫn để xác định nguyên nhân tiềm ẩn, bao gồm các đợt ốm gần đây hoặc phơi nhiễm với dị nguyên. Đối với hầu hết bệnh nhân, không cần thực hiện xét nghiệm cận lâm sàng. (Xem mục ‘Đánh giá và chẩn đoán’ ở dưới.)

Quản lý – Việc quản lý mày đay mới khởi phát phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng và tình trạng phù mạch đi kèm.

• Trấn an – Chúng tôi trấn an bệnh nhân rằng mày đay là một tình trạng phổ biến và mặc dù thường không tìm thấy nguyên nhân cụ thể, triệu chứng sẽ tự thoái lui ở hầu hết mọi người trong vòng vài ngày đến vài tuần. (Xem mục ‘Tư vấn và trấn an bệnh nhân’ ở dưới.)
• Kháng histamine H1 cho tất cả bệnh nhân – Ở tất cả bệnh nhân mày đay mới khởi phát có nhu cầu giảm triệu chứng, chúng tôi đề nghị điều trị bằng thuốc kháng histamine H1 thế hệ hai không gây buồn ngủ thay vì các thuốc gây buồn ngủ (Khuyến cáo 2B) (bảng 5). Các thuốc này có hiệu quả tương đương nhưng ít tác dụng phụ hơn. Chúng tôi thường bắt đầu với liều chuẩn và hướng dẫn bệnh nhân có thể tăng gấp đôi hoặc gấp ba liều nếu cần. Một số bệnh nhân có thể cần liều cao hơn chuẩn (ví dụ: cetirizine 10 mg x 2 lần/ngày) để kiểm soát triệu chứng. (Xem mục ‘Liệu pháp kháng histamine H1 cho tất cả bệnh nhân’ ở dưới.)
• Glucocorticoid hỗ trợ cho triệu chứng dai dẳng – Đối với bệnh nhân có triệu chứng dai dẳng hoặc phù mạch rõ rệt sau vài ngày điều trị bằng kháng histamine H1, chúng tôi đề nghị bổ sung một đợt ngắn glucocorticoid đường uống (Khuyến cáo 2C). Chúng tôi thường kê đơn prednisone 30 đến 60 mg/ngày ở người lớn hoặc prednisolone 0,5 đến 1 mg/kg/ngày ở trẻ em, giảm dần liều trong năm đến bảy ngày, trong khi vẫn tiếp tục sử dụng thuốc kháng histamine. (Xem mục ‘Glucocorticoid hỗ trợ cho các triệu chứng dai dẳng’ ở dưới.)

Tiên lượng – Hai phần ba các trường hợp mày đay (có hoặc không kèm phù mạch) sẽ tự giới hạn, thoái lui trong vài ngày đến vài tuần. Các đợt bùng phát mày đay tiếp diễn sau sáu tuần được phân loại là mạn tính. Bệnh nhân có triệu chứng dai dẳng, khó kiểm soát có thể được chuyển đến chuyên gia dị ứng hoặc da liễu. (Xem mục ‘Tiên lượng’ và ‘Cân nhắc chuyển chuyên khoa’ ở dưới.)