PTSD ở trẻ em và thanh thiếu niên: Liệu pháp tâm lý tập trung vào sang chấn

TÓM TẮT

Trị liệu tâm lý tập trung vào sang chấn – Đối với điều trị ban đầu cho hầu hết trẻ em và thanh thiếu niên mắc rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) hoặc có các triệu chứng PTSD điển hình, chúng tôi ưu tiên lựa chọn trị liệu tâm lý tập trung vào sang chấn hơn là dùng thuốc hoặc các liệu pháp tâm lý xã hội khác. (Xem “Rối loạn căng thẳng sau sang chấn ở trẻ em và thanh thiếu niên: Tổng quan về điều trị”, phần ‘Điều trị ban đầu’ và ‘Trị liệu tâm lý tập trung vào sang chấn là lựa chọn ưu tiên’ ở dưới).

Trị liệu tâm lý tập trung vào sang chấn có thể được triển khai theo hình thức cá nhân hoặc nhóm, với mức độ tham gia của cha mẹ hoặc người chăm sóc khác khác nhau. Các phương pháp này thường được tùy chỉnh để tập trung vào các thành phần điều trị khác nhau nhằm đáp ứng nhu cầu của từng nhóm đối tượng cụ thể. (Xem ‘Hình thức và bối cảnh điều trị’ ở dưới).

Lựa chọn phương pháp trị liệu tâm lý tập trung vào sang chấn – Trị liệu tập trung vào sang chấn thường được thực hiện thông qua các phiên trị liệu cá nhân. Các mô hình trị liệu nhóm sẽ hữu ích trong trường hợp hạn chế về nguồn lực, thiếu hụt chuyên gia trị liệu đã qua đào tạo, hoặc có các rào cản tiếp cận khác khiến bệnh nhân không thể trị liệu cá nhân.

Việc lựa chọn phương pháp trị liệu tâm lý tập trung vào sang chấn ưu tiên chủ yếu dựa trên độ tuổi và biểu hiện lâm sàng của bệnh nhân. Lựa chọn này căn cứ trên các thử nghiệm lâm sàng so sánh giữa trị liệu cá nhân với nhóm đối chứng không can thiệp, các phân tích dữ liệu thứ cấp và kinh nghiệm lâm sàng của chúng tôi (sơ đồ 1). (Xem ‘Trị liệu tâm lý tập trung vào sang chấn cá nhân’ ở dưới).

• Trẻ từ 7 tuổi trở lên – Đối với trẻ từ 7 tuổi trở lên, chúng tôi đề xuất trị liệu nhận thức – hành vi tập trung vào sang chấn (TF-CBT) cá nhân thay vì trị liệu lấy trẻ làm trung tâm hoặc các liệu pháp tâm lý khác (Khuyến cáo 2C). (Xem ‘Trẻ từ 7 tuổi trở lên’ ở dưới).
• Trẻ từ 3 đến 6 tuổi – Chúng tôi điều trị trẻ từ 3 đến 6 tuổi bằng trị liệu tâm lý Cha mẹ – Con cái (CPP) hoặc TF-CBT tùy thuộc vào đặc điểm của bệnh nhân, khả năng tiếp cận liệu pháp và nguyện vọng của gia đình. Ví dụ:
  • Đối với trẻ từ 3 đến 6 tuổi có khó khăn về gắn bó hoặc chậm phát triển, chúng tôi ưu tiên lựa chọn CPP. (Xem ‘Khó khăn về gắn bó hoặc chậm phát triển’ ở dưới).
  • Đối với trẻ từ 3 đến 6 tuổi có hành vi tình dục hóa hoặc mức độ hành vi hướng nội/hướng ngoại cao, chúng tôi ưu tiên TF-CBT cho trẻ mẫu giáo. (Xem ‘Hành vi tình dục hóa hoặc hành vi hướng nội/hướng ngoại cao’ ở dưới).
• Trẻ dưới 3 tuổi – Chúng tôi điều trị trẻ dưới 3 tuổi bằng CPP. Trẻ dưới 3 tuổi thường quá nhỏ để tham gia vào các can thiệp dựa trên nhận thức và sẽ hưởng lợi nhiều hơn từ trị liệu dựa trên gắn bó. (Xem ‘Trẻ dưới 3 tuổi’ ở dưới).

Thanh thiếu niên mắc PTSD phức tạp – Đối với thanh thiếu niên mắc PTSD phức tạp, chúng tôi đề xuất TF-CBT (Khuyến cáo 2C) thay vì các hình thức trị liệu tâm lý khác. Hướng dẫn Giáo dục và Trị liệu Điều hòa Cảm xúc Sang chấn (TARGET) — một loại CBT được thiết kế riêng cho thanh thiếu niên mắc sang chấn phức tạp — là một lựa chọn thay thế chấp nhận được nếu không có sẵn TF-CBT. (Xem ‘Thanh thiếu niên mắc PTSD phức tạp’ ở dưới).

Trẻ em có các bệnh lý đồng mắc – Chúng tôi điều trị các rối loạn đồng mắc song song với điều trị PTSD. Tuy nhiên, mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng đồng mắc như ý tưởng tự sát hoặc loạn thần có thể đòi hỏi phải được điều trị trước khi can thiệp PTSD. (Xem ‘Trẻ em có các bệnh lý đồng mắc’ ở dưới).

Các liệu pháp nhóm và can thiệp tại trường học – Sàng lọc và can thiệp trị liệu nhóm tại trường học giúp mở rộng đáng kể khả năng tiếp cận các dịch vụ sức khỏe tâm thần. Can thiệp nhận thức – hành vi cho sang chấn tại trường học kết hợp các nguyên lý nhận thức – hành vi với sự hỗ trợ từ bạn bè và mô hình phục hồi khả năng thích ứng để giúp trẻ vượt qua cơ chế né tránh sang chấn và đạt được các kỹ năng thích nghi. Đối với thanh thiếu niên, đặc biệt là những em ở vùng bị ảnh hưởng bởi chiến tranh, các mô hình như Trị liệu Thành phần Sang chấn và Đau buồn cho Thanh thiếu niên (TCGT-A) hoặc Huấn luyện Trí nhớ để Phục hồi cho Thanh thiếu niên (METRA) cũng được chấp nhận nếu có sẵn. (Xem ‘Điều trị nhóm tập trung vào sang chấn’ ở dưới).