Tổn thương bắp chân không liên quan đến gân Achilles

TÓM TẮT

Cơ chế chấn thương – Các chấn thương cơ và gân vùng cẳng chân thường xảy ra trong các cử động bộc phát đột ngột của chi dưới, chẳng hạn như chạy nước rút hoặc nhảy, trong các môn thể thao phổ biến như tennis, bóng đá, bóng rổ, bóng bầu dục và chạy leo dốc. Căng cơ cẳng chân thường xảy ra khi cơ không được khởi động kỹ hoặc mỏi nhiều trong quá trình vận động. Đầu trong cơ bụng chân đóng vai trò chủ đạo trong việc tạo lực khi vận động viên nhảy hoặc chạy nước rút, do đó các chấn thương tại đầu trong này tương đối phổ biến. Ngoài ra, cơ dép, cơ khoeo và cơ gan chân cũng có thể tổn thương. Các chấn thương gân Achilles được thảo luận trong một phần riêng. (Xem thêm ‘Dịch tễ học và các yếu tố nguy cơ’, ‘Giải phẫu lâm sàng và cơ sinh học’ và “Bệnh lý gân Achilles” ở dưới.)

Chấn thương cơ bụng chân – Chấn thương cơ bụng chân thường xảy ra trong pha đẩy người đột ngột khi vận động viên bắt đầu chạy nước rút hoặc nhảy, thời điểm mà khớp cổ chân chuyển nhanh từ tư thế gập lòng sang gập lưng. Một ví dụ điển hình là vận động viên tennis đột ngột thay đổi hướng di chuyển để trả bóng. Bệnh nhân thường mô tả cảm giác như có tiếng “pốp” hoặc cảm giác rách đột ngột, kèm theo đau cấp tính vùng sau cẳng chân gần, xuất hiện khi đang chạy hoặc nhảy. Bệnh nhân gặp khó khăn khi chịu lực và có xu hướng giữ cổ chân ở tư thế gập lòng để giảm đau. Trong các trường hợp căng cơ nghiêm trọng, thăm khám vùng sau cẳng chân thường thấy sưng nề và xuất huyết dưới da rõ rệt. Sờ nắn vùng cẳng chân gần thấy điểm đau chói, thường nằm ở đầu trong cơ bụng chân, và có thể sờ thấy khuyết trong bụng cơ. Cử động gập lòng chủ động và gập lưng thụ động cổ chân đều gây đau. Bệnh nhân không thể thực hiện động tác kiễng một chân, nhưng nghiệm pháp bóp bắp chân Thompson (để loại trừ đứt gân Achilles) cho kết quả âm tính (hình 6). (Xem thêm ‘Căng cơ bụng chân’ ở dưới.)

Chấn thương cơ gan chân – Bệnh sử (cử động bộc phát đột ngột liên quan đến gập lưng cổ chân) và các dấu hiệu thăm khám (sưng nhẹ, điểm đau, khó chịu lực) của căng cơ gan chân tương tự như căng cơ bụng chân. Tuy nhiên, các triệu chứng thường ít nghiêm trọng hơn; vị trí đau và điểm đau nằm ở vùng giữa gân Achilles thay vì vùng cẳng chân gần. Không sờ thấy khuyết cơ hay gân; hầu hết bệnh nhân có thể gập lưng và gập lòng cổ chân mà không gây khó chịu đáng kể. (Xem thêm ‘Căng cơ và chấn thương gân cơ gan chân’ ở dưới.)

Chấn thương cơ dép – Căng cơ dép thường là những chấn thương mãn tính do quá tải, chủ yếu gặp ở những người chạy đường dài. Bệnh nhân than phiền về tình trạng đau âm ỉ, khởi phát từ từ ở sâu vùng sau cẳng chân. Không sờ thấy khuyết cơ. Cơn đau xuất hiện khi gập gối và gập lưng cổ chân đồng thời. Ở những trường hợp căng cơ nặng hơn, các cử động thụ động tương tự cũng gây đau. (Xem thêm ‘Căng cơ dép’ ở dưới.)

Bệnh lý gân cơ khoeo – Bệnh lý gân cơ khoeo thường là chấn thương do quá tải gây ra bởi việc chạy xuống dốc. Cơn đau có thể biểu hiện cấp tính hoặc mãn tính ở vùng sau ngoài khớp gối, tăng lên khi đi bộ hoặc chạy xuống dốc. Điểm đau thường được xác định bằng cách đặt chân tổn thương ở tư thế “hình số 4” và sờ nắn điểm bám của gân cơ khoeo ngay phía trước lồi cầu ngoài xương đùi, hoặc thực hiện nghiệm pháp Garrick (được mô tả trong văn bản). (Xem thêm ‘Bệnh lý gân cơ khoeo’ ở dưới.)

Chẩn đoán hình ảnh – X-quang quy ước và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh nâng cao thường không cần thiết để đánh giá căng cơ hoặc bệnh lý gân cẳng chân, nhưng siêu âm rất hữu ích để xác nhận chẩn đoán và đánh giá mức độ tổn thương. Các dấu hiệu siêu âm thường gặp được mô tả trong văn bản. Chẩn đoán hình ảnh nâng cao là cần thiết để chẩn đoán hội chứng chèn ép động mạch khoeo. (Xem thêm ‘Chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới.)

Chẩn đoán phân biệt – Chẩn đoán phân biệt đối với đau vùng sau cẳng chân bao gồm: Bệnh lý hoặc đứt gân Achilles; hội chứng chèn ép khoang cấp tính; hội chứng chèn ép khoang khi gắng sức mãn tính; chuột rút do vận động; hội chứng căng thẳng xương chày trong (đau ống quyển); viêm tủy xương; đi khập khiễng do thiếu máu cục bộ; huyết khối tĩnh mạch sâu; hội chứng chèn ép động mạch khoeo và chèn ép dây thần kinh ngoại biên. (Xem thêm ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)

Điều trị – Xử trí ban đầu và các chương trình phục hồi chức năng cơ bản cho các chấn thương cơ và gân cẳng chân thường gặp được mô tả trong văn bản. (Xem thêm ‘Xử trí’ ở dưới.)

Phẫu thuật cho các chấn thương đơn độc của cơ hoặc gân sau cẳng chân không liên quan đến gân Achilles hiếm khi cần thiết. Nếu nghi ngờ hội chứng chèn ép khoang cấp tính, cần hội chẩn chuyên khoa chấn thương chỉnh hình ngay lập tức. Cần hội chẩn chuyên khoa phẫu thuật mạch máu đối với hội chứng chèn ép động mạch khoeo. (Xem thêm ‘Chỉ định hội chẩn hoặc chuyển tuyến phẫu thuật’ ở dưới.)